Voor elk akkefietje een verzekering

Het leven is minder eenvoudig dan het lijkt. Althans, dat zegt de rechtsbijstandverzekeraar. Over de groeimarkt van het gelijk krijgen.

Wat doet u als uw nieuwe wasmachine bij aflevering kapot is? Dan grijpt u niet geërgerd de telefoon om een nieuwe te eisen. U denkt: `gelukkig, ik heb een verzekering voor rechtsbijstand. Dat lossen zíj wel op'. Daar moet het in elk geval naartoe als het aan de rechtsbijstandverzekeraar ligt. Want (uit de folder van verzekeraar Das): ,,Er is een groot verschil tussen in je recht staan en het ook krijgen.''

In het kantoor van Das in Amsterdam doen directeur E. Pouw en manager F. Kleine hun best om de scepticus te overtuigen. ,,U heeft geen rechtsbijstandverzekering? En toch begeeft u zich elke dag in het verkeer.'' Of: ,,Stel dat iemand op het hockeyveld u opzettelijk hard tegen uw been slaat. Uw enkel is gebroken. Wat dan? De gedachte dat een ziektekostenverzekering in zo'n geval volstaat, blijkt naïef. U blijft last houden. Zodanig dat u niet meer de koppeling van uw auto kunt bedienen. De rest van uw leven moet u in een automaat rijden. Die zijn veel duurder.'' Manager Kleine die in de dertien jaar dat hij bij Das werkt tienduizenden schadeclaims voorbij heeft zien komen, weet inmiddels: ,,Het leven is niet zo simpel als het lijkt.''

Op verzekeringsgebied is vrijwel elk Nederlands huishouden zo'n beetje overal tegen ingeënt: brand, diefstal, ziekte en wettelijke aansprakelijkheid. Maar de rechtsbijstandverzekeraars kunnen nog wel wat polissen slijten. Veertien procent van de Nederlandse huishoudens heeft nu een rechtsbijstandverzekering. In andere Europese landen, waar de rechtsbijstandverzekering al veel langer bestaat, ligt dat percentage hoger. Ter vergelijking: In Duitsland heeft de helft van alle potentiële klanten zo'n verzekering. Rechtsbijstandverzekeraars, zoals Das en Arag, verwachten dat in Nederland op termijn ruim veertig procent van de huishoudens zich verzekert voor juridische conflicten. Een rechtsbijstandverzekering kost zo'n 350 gulden per jaar. ,,Ongeveer het uurloon van een advocaat'', zegt verzekeraar Pouw. De top 2: conflicten in het verkeer en op het werk.

Dat een ondernemer zich laat verzekeren voor rechtsbijstand ligt voor de hand. Maar waarom zou een doorsnee burger zich op voorhand indekken tegen juridische conflicten waarvan hij nog geen weet heeft? Volgens hoogleraar rechtssociologie Freek Bruinsma heeft dat alles te maken met de juridisering van de samenleving. ,,Als mensen menen dat ze ergens recht op hebben, maken ze daar steeds vaker werk van: het zogenoemde claimgedrag. De rechtsbijstandverzekeraars zijn daar aardig op ingesprongen. Ze praten de burger aan dat je zonder zo'n verzekering geen burger van 2001 bent.'' Zelf heeft hij zich niet verzekerd voor conflicten. Op het gebied van arbeidsconflicten kan hij zich er nog wel iets bij voorstellen, maar verder lijkt het hem ,,een beetje flauwekul''. ,,Ze doen daar dingen waar de gemiddelde burger zelf mans genoeg voor is.'' Wat te doen dan in het geval van de kapotte wasmachine? ,,Leveranciers weten dat de consumentenbescherming ver gaat, en fabrikanten zijn zich bewust van de vergaande produktaansprakelijkheid. Een klant kan zo stom zijn als het achtereind van een varken, maar als hij het verkeerde knopje indrukt, heeft de producent een zware bewijslast.'' En hoe zit het dan met die gebroken enkel? ,,Dan staan er bosjes letselschade-advocaten klaar.''

Volgens F. Ohm, directeur bij de Raad voor Rechtsbijstand, zit er in de rechtsbijstandverzekering ,,wel wat spanning''. ,,Aan de ene kant moet de verzekeraar rechtshulp bieden, aan de andere kant komt het hem natuurlijk beter uit als zo min mogelijk klanten gebruik maken van de verzekering.'' Het zou volgens Ohm goed zijn als er een onderzoek komt naar de kwaliteit van rechtsbijstandverzekeringen.

De rechtsbijstand voor particulieren is duur voor de verzekeraar. Volgens directeur M. van Erven van rechtsbijstandverzekeraar Arag heeft dat te maken met de uitgebreide dekking van de gezinspolissen. En sommige klanten zijn volgens hem geneigd om hun verzekering te zien als ,,een abonnement op rechthulp''. Om de rechtsbijstand rendabel te maken, zouden de premies volgens Van Erven omhoog moeten, maar de concurrentie maakt dat onmogelijk.

Grote kostenpost voor de verzekeraars is ook dat zij alleen juridische medewerkers en geen advocaten in dienst hebben. Slechts vijf procent van de zaken gaat tot aan de rechtbank waar een advocaat móét worden ingeschakeld. Maar die vijf procent is wel goed voor de helft van alle rechtsbijstandskosten. Verzekeraars mogen wel advocaten in dienst nemen, maar de klant houdt het recht om een externe advocaat te kiezen. ,,Dan wil iedereen Moszkowicz'', zegt Pouw.

Bij verzekeraar Das komen per dag zo'n 1.600 telefoontjes binnen. Soms maakt directeur Pouw zich zorgen over het verantwoordelijkheidsgevoel van de klant. Die ochtend kwam een telefoontje binnen van een medewerker van een winkel. Hij was ontslagen. Het antwoord op de waarom-vraag van de Dasmedewerker was kort: geld uit de kassa gestolen. De Das-medewerker had hem vriendelijk uitgelegd dat dat niet onder de polisvoorwaarden valt.