Russische roulette in Turks hospitaal

Ik heb mijn weddenschap gewonnen. Vanmorgen ben ik terug gegaan om mijn geld (een Turkse miljoen: twee gulden) in het Amerikaanse ziekenhuis in Istanbul op te halen. De taxi naar het ziekenhuis kostte meer dan het geld dat daar op me lag te wachten, maar ik betaalde de taxichauffeur met plezier: deze morele overwinning liet ik mij niet ontnemen, ook al had ik met het vliegtuig moeten komen.

Wat haatte ik haar, Banu van de financiële afdeling van het ziekenhuis, toen ze mij zo'n drie weken vertelde dat er een voorschot betaald moest worden, omdat het ziekenhuis anders een familielid van mij, dat op vakantie in Istanbul ernstig ziek was geworden, niet verder zou behandelen. Ze probeerde het beleefd te zeggen, maar de boodschap was duidelijk: zonder poen wordt de apparatuur uitgeschakeld.

,,Maar hebt u dan niet de plicht om voor zieken te zorgen?'', vroeg ik toen nog naïef. ,,In Nederland moeten ziekenhuizen mensen behandelen, ook al hebben de patiënten geen geld.'' Ze keek me toen ietwat misprijzend aan. ,,Wij behandelen alleen als er een garantie van betaling bestaat.'' Toen ik zei dat het leven in Turkije dan wel erg hard was, antwoordde ze dat dat volgens haar ook in Nederland ziekenhuizen dezelfde regel hanteerden. Wedden?, zei ik. Ok, zei Banu. ,,Ik ga winnen.''

Dat deed ik dus, maar de overwinning is eigenlijk hol. Want meer dan ooit besef ik hoe hard het gezondheidssysteem voor de gemiddelde Turk is. Alleen de hyper-rijken hebben toegang tot moderne faciliteiten als het Amerikaanse ziekenhuis. De rest is afhankelijk van de staatsgezondheidszorg. ,,En dat is eigenlijk een soort Russische roulette'', zegt een vriend van mij, ,,als je niet sterft, is het toeval.''

Ten minste een keer per dag is er op de Turkse nieuws wel een voorbeeld te zien van wat er gebeurt als een staat de gezondheidszorg niet goed organiseert. Een hoogzwangere vrouw, zo zag ik ooit op het nieuws, wilde graag in het ziekenhuis bevallen maar had geen geld – en dus zat ze op de stoep van het hospitaal te wachten totdat haar familie genoeg geld bij elkaar had gescharreld, zodat ze naar binnen kon. Een chirurg had even een dip en vroeg een assistent-in-opleiding of hij de operatie wilde overnemen – met als gevolg dat de patiënt zieker het hospitaal uitkwam dan hij er in ging.

Over de wachtlijsten hebben we het dan nog niet eens. Een verder overigens perfect gezonde inwoner van Istanbul die aan zijn been gewond raakte bij een auto-ongeluk, had eigenlijk lange maanden moeten wachten voordat hij geopereerd zou worden. ,,Dus heb ik maar met de dokter gebabbeld.'' Pas toen dat gesprek erin resulteerde dat de patiënt een donatie van enkele duizenden guldens aan de dokter deed, bleek de wachtlijst flexibel: binnen enkele weken was de operatie uitgevoerd.

Voor minder draagkrachtige Turken staat die optie echter niet open, en dus staan ze – hoe ziek ze zich ook voelen – uren in de rij voordat een staatsdokter naar hen kijkt. En kijken is hier een groot woord. ,,Meestal heeft de dokter het recept al geschreven voordat de patiënt bij binnenkomst de deur achter zich heeft gesloten'', vertelt een inwoner van Istanbul. ,,Of hij verwijst hem door naar zijn privé-kliniek.''

En zo is ziek-zijn in Turkije naast een emotionele en fysieke belasting, zeker ook een financiële: iedereen schraapt de laatste spaarcenten bij elkaar om naar een privé-ziekenhuis te kunnen, de staatszorg is het laatste alternatief. Overigens zijn die privé-ziekenhuizen ook alleszins bereid om de patiënt financieel lichter te maken, door behandelingen aan te bieden waar absoluut geen medische noodzaak toe bestaat. ,,Weet je wel dat je neusschotje een ietsjepietsje scheef staat'', zei een dokter van het Amerikaanse ziekenhuis ooit tegen mij, toen ik er voor keelontsteking naar toe ging. ,,Je hoeft het maar te zeggen en ik repareer het.''

Zo werkt het in Nederland dus niet, en sinds vanmorgen weet ook Banu dat. ,,Maar in Amerika hebben ze ook een marktsysteem'', probeerde ze nog toen ik haar mijn overwinning inpeperde. ,,Maar in Nederland dus niet'', riposteerde ik. ,,Vooruit dan maar'', zei ze, terwijl ze het biljet van een miljoen pakte. ,,Volgende keer als ik ziek ben kom ik naar Amsterdam.''