Melancholie op kicksen

Zijn vrouw nam hem zijn geld af, sloot hem op en sloeg hem met een stok. Niets hielp, de drankduivel heeft George Best in zijn macht. De beste Britse voetballer aller tijden sleept zich naar zijn 55ste verjaardag.

Op 22 mei sleept George Best (1946) zich naar zijn vijfenvijftigste verjaardag. Is het zijn laatste? Over zijn gezondheidstoestand doen alarmerende geruchten de ronde. De lever van de populairste Britse voetballer van de vorige eeuw verdraagt geen druppel drank meer. Nooit meer mag hij drinken, en hij is chronisch verslaafd.

Lezend in Paddy Clarke Ha, Ha, Ha, de absurde roman van Roddy Doyle, overvalt mij een déjà vu. Paddy Clarke is tien jaar in 1968, droomt van één ding: to be George Best. Op mijn achtste wilde ik precies hetzelfde: ik wou zijn zoals George Best maar ik was als Paddy Clarke. Een getraumatiseerd jongetje van het platteland dat werd uitgelachen.

Dertig jaar later ga ik in Manchester op zoek naar de fascinatie van mijn jeugd.

Ik dool door de catacomben van Old Trafford, het stadion van Manchester United, de club waar Best furore maakte. Ik bots op overjarige hippies die mij erin luizen. Ik betaal vijf pond voor een T-shirt met een afdruk van George Best. Het beeld van de heerlijke jonge god verschrompelt na de eerste wasbeurt. Het symboliseert het leven van George Best, die na zijn voetballoopbaan in de schandaalpers bleef scoren door processen, gevangenisstraffen, dronkenschap op televisie en een eindeloze sliert amoureuze affaires. Tegenwoordig heeft hij met zijn tweede vrouw Alex in Londen een restaurant en verhuurt hij zichzelf als curiositeit aan pubs voor duizend pond per uur.

Het beeld van George Best past volledig in het cultureel patrimonium van Manchester, the dirty old town van immigranten, marchandeurs en anarchisten. De stad teert op een unieke historie van sociale en politieke dissidentie – de grote emancipatiestromingen van de 19de eeuw, het socialisme, het feminisme en het liberalisme, ontsprongen hier. Manchester beschikt over een wild nachtleven, entertainment, jazz, blues, folk & rock. Het is een oord van zelfexpressie, met een doordringende drift tot verandering. De Mancunian, de oorspronkelijke inwoner, hekelt elke vorm van afhankelijkheid en is bezeten van de Manchestermania van freedom & fun. En van George Best, the Madchester Man. Een legendarische voetbalheld, die wat betreft voetbalbrille het klavertje vier van Pele, Maradona en Cruijff voltooit.

Het verleidende voetbalgenie

Twee scènes uit het voetballeven van George Best.

Belfast, 22 oktober 1966. De grote Gordon Banks is boos. De Engelse doelman, destijds de wereldkampioen, kijkt radeloos om zich heen. Noord-Ierland speelt tegen Engeland. Banks drijft met de bal, pakt hem vast, brengt hem naar de punt van de schoen. George Best slentert om hem heen. Op het ogenblik dat de bal in het ijle zweeft, die fractie van een seconde tussen hand en voet, slaat Best toe. Hij tikt de bal uit het luchtledige, dribbelt om Banks heen en scoort! Doelpunt afgekeurd. En toch, Best raakte Banks niét én de bal was vrij. Probeert u het zelf eens. Nee, dat lukt niet. Het was virtuositeit in de virtuele realiteit!

George Best gold als de uitverkorene, the prodigy, van Matt Busby. De legendarische manager van Manchester United vertelde in A strange kind of glory, zijn biografie: ,,Best was gezegend met meer individuele kwaliteiten dan ik ooit had gezien. Hij leek verliefd te zijn op de bal.''

Best en de bal: bekoring, verlokking, verleiding.

Dan Wembley, 29 mei 1968. Matt Busby is blij. Hij glundert na de finale tegen Benfica Lissabon. In de verlengingen snelt Best op de Portugese doelman af. Je hoort hem denken: `Even rond die knul van een keeper en dan heerlijk met een buitenkantje in het net.' De langharige Best knuffelt de kalende Matt Busby met de Europa Cup der Landskampioenen. Best en Busby, een broederschap van botsende beschavingen. De zorgeloosheid van de Swinging Sixties en de discipline van de droeve conservatief. Manchester United benadert met Best de perfectie in de periode 1964-'68. ,,Spiritual and transcendent football'', oordeelt Busby. Met dank aan George Best, Europees voetballer van het jaar in 1968. Naar daarna is het voorbij.

De vijfde Beatle

Eerder, op een lenteavond in Lissabon, in Eusebio's Estadio da Luz, verwerft George Best tijdens een Europacupduel wereldfaam. Met wervelend voetbal wint Manchester United het uitduel met 5-1. Maart '66, a star is born. De internationale pers kopt `El Beatle'. Met de creativiteit van Sergeant Pepper's Lonely Hearts Club Band van The Beatles begint Best aan zijn Magical Mystery Tour. George Best brengt de Mei '68-revolte in het voetbal. Hij is de eerste speler die zijn haar laat groeien. Hij stookt onrust in de verstarde voetbaltent. Best dribbelt de verbeelding aan de macht. Een negentienjarige, tengere jongen uit Belfast, die zich amuseert met snooker, darts en meisjes, groeit uit tot icoon van zijn tijd. Herkend en aanbeden zoals The Beatles, wier populariteit hij evenaart.

Hij raakt overstelpt met aanbiedingen. Hij krijgt – geghostwrite – columns in nationale kranten. Hij opent een boetiek, waar honderden vrouwen aanschuiven om met hem op de foto te poseren. Hij maakt in televisiespots en magazines reclame voor zeep, worstjes, schoenen enz. George Best is everywhere. Hij neemt de bekende nachtclubtent Slack Alice in het centrum van Manchester over. Het geld stroomt binnen. Tijdens een goede week vangt Best tot tweeduizend pond, terwijl het gemiddelde Britse loon drieëntwintig pond bedraagt. Hij koopt een Austin 1100, de wagen van de prinsen. Hij belandt in de wereld van de televisievedetten, die hem slechts gedoogt omwille van zijn stardom, vanwege het imago George Best, niet om zijn persoon.

George Best is de eerste door de media geannexeerde sportberoemdheid geweest. Hij bevrijdt de Britse jeugd van haar remmingen. Hij is hét voetbalantwoord op de culturele én commerciële revolutie van de jaren zestig.

De Ierse melancholicus

De meest geroemde Britse voetballer lijdt aan de Ierse ziekte: een mengeling van woede en weemoed, drankzucht en droefenis, met een negatief zelfbeeld tot gevolg.

Woede om de eeuwenlange onderdrukking. Weemoed vanwege de diaspora. Enerzijds de vlucht van het eiland zonder toekomst, anderzijds de eenzaamheid in den vreemde en het verlangen naar de verloren adembenemende schoonheid van het moederland. George Best gaat vanuit Belfast de weg van duizenden laveloze landgenoten in de vorige eeuw. Hij trekt de Ierse Zee over en spoelt in de Engelse working class cities aan. Het beeld verschijnt in de film In the Name of the Father, die het onrechtvaardige Britse justitiesysteem hekelt ten aanzien van Ierse immigranten. Bono zingt in de soundtrack: ,,In the name of United and the BBC, in the name of Georgie Best and lsd.''

De demon wodka, gezegend met zoete limonade, nestelt zich in het leven van George Best van zijn zeventiende verjaardag af. Geruisloos, genadeloos. Best vertoont snel de karakteristieke, tegenstrijdige symptomen van de alcoholicus: een groot ego met weinig zelfvertrouwen. Het partydier zuigt gulzig de belangstelling op maar zinkt, weer terug in de privacy van zijn hotelkamer, weg in isolement. Best drinkt omdat hij zichzelf een nietsnut acht. Zijn alcholisme is het gevolg geweest van een verscholen gebrek aan zelfvertrouwen, van schuwheid en van introvertie. Hij staat in het oog van de cycloon en worstelt met zware geestelijke druk. From poor Belfast Boy to football's first pop star. Er is geen precedent om van te leren, geen hulp van zijn ouders, geen voorbeeld bij zijn maten. Om zichzelf te transformeren van mister nobody tot George Best doet hij beroep op de drankduivel. Telkens weer.

Het moedercomplex

De feministische auteur Edna O'Brien schrijft in Mother Ireland over het historische Ierse moedercomplex: ,,Elk kind erft hier een heimelijk schuldgevoel voor de tot martelares gemaakte moeder, zo herhaaldelijk geschonden door de vader.''

Bij George Best snijdt het schuldgevoel voor zijn moeder door zijn hele psyche. Omdat hij op zijn vijftiende het huis verlaat. Omdat zijn moeder zijn levenswandel niet aanvaardt. Omdat hij afwezig blijft bij haar drankverslaving tussen 1970 en 1978. Tenslotte na haar dood, tot vandaag.

De kleine George vergezelt moeder Anne elke zaterdag naar haar hockeywedstrijd. Zij benadert de top en grijpt slechts door de oorlogsjaren naast een internationale carrière. Anne dribbelt met de stick, George met de tennisbal. Ze is al drieënveertig wanneer ze bevalt van haar zesde kind. Ondanks de financiële steun van George heeft de familie het niet breed. Het loon van vader Dick, scheepswerfarbeider, volstaat niet om de vijf kinderen op te voeden. Anne mist haar oudste zoon. Ze kan niet verwerken dat hij bezit is van heel Belfast, terwijl zij hem amper ziet. Omdat George met zijn escapades steeds meer de schandaalpers voedt, raakt ze op haar veertigste aan de drank verslingerd. Ze drinkt omdat haar zoon drinkt. Zonder dat iemand het merkt.

Door zijn verwoestende carrière verwaarloosde Best zijn moeder. Best was opium voor het volk. Zij kwijnde weg bij de overdreven aandacht voor haar zoon. Op 12 oktober 1978 overlijdt ze in haar bed in Belfast. Ze verliest het gevecht met het leven. Best beantwoordt de verzuchtingen van zijn zussen om over te komen en bij haar te zijn niet en zoekt steeds een andere uitvlucht voor zijn afwezigheid. Drieëntwintig jaar na haar dood brandt de pijn om het verlies nog steeds.

De vrouwenversierder

George Best predikt de vrije liefde. Seks voor de wedstrijd moet! Best beweert dat hij met meer dan duizend meisjes gescharreld heeft. Net als bij The Beatles overrompelen krijsende teenagers de stadions. Na de bakvisjes komen de beauty queens. Best versiert drie keer een andere Miss World. Bij Brigitte Bardot vangt hij bot. Zij weet niet wie hij is, hij verstaat geen Frans. Toch lopen zijn relaties steeds op de klippen. De libertijn vertoont ziekelijk jaloezie en gedraagt zich als een onverbeterlijke macho. De invloed van de in 1867 in Manchester opgerichte National Society of Woman's Suffrage dringt duidelijk niet tot hem door. Zijn eerste huwelijk met de actrice Angie Macdonald eindigt op een bizarre wijze. Ze vertelt in de BBC-documentaire The Best Thing, naar aanleiding van zijn vijftigste verjaardag: ,,We woonden in Californië. Hij liet een week niets van zich horen. Ik reed met ons éénjarig zoontje naar de dokter en kwam onderweg een verregende persoon tegen. Ik dacht meteen aan een zwerver. Het was mijn man! Toen besloot ik dat ik niet voor twee baby's tegelijk kon zorgen, dus moest de oudste gaan. Een week later stond hij op de voorpagina's van alle kranten, samen met Miss World. Dat is toch alleen mogelijk met George Best! Ik zal hem altijd alles vergeven, al begrijp ik niet waarom.''

Angie tracht George met álle middelen onder controle te krijgen. Ze neemt zijn geld af. Ze stopt zijn autosleutels weg. Ze doet de deur op slot. Ze voert oeverloze gesprekken. Ze smokkelt slaappillen in zijn koffie. Ze slaat hem met een stok! Niets helpt.

De onbeantwoorde liefde voor Manchester United

De zomer van 1970 betekent voor George Best het keerpunt. Tijdens het feest van de vijfentwintigste huwelijksverjaardag van zijn ouders openbaart het drankprobleem van zijn moeder zich voor het eerst. Bij Manchester United verkiest Matt Busby een positie achter de schermen. Busby presenteerde zich als de vaderfiguur die Best node heeft gemist nadat hij Belfast verlaat. Hij haalde Best vaak uit de put. Zijn levenswijsheid luidt: The Individual First. Toch begreep hij de betekenis van Bests neiging tot zelfdestructie niet.

Met het terugtreden van Busby slaat het uur van het afscheid van Best bij Manchester United. Met zijn artistieke stijl laat Best Old Trafford omdopen tot The Theatre of Dreams. Ondanks de adoratie van de fans, was de relatie met de club minder hartverwarmend. Het begon al met de slechte ontvangst in 1961 – Best wilde na veertien dagen alweer weg. Met Bobby Charlton, de leider van het elftal, boterde het nooit en met het bestuur lag hij voortdurend in de clinch. De andere spelers namen hem zijn balverliefdheid kwalijk.

Na het vertrek van Busby komt het nooit meer goed tussen Best en United. Op 20 mei 1972 verklaart hij, met ontbloot bovenlijf, voor de verzamelde pers in het pretoord Ibiza: ,,I'm no longer a footballer.'' Best is net geen zesentwintig. Een verscheurend conflict met de directie van United woedt. De wond raakte nimmer geheeld. De ultieme vernedering volgt later als Manchester United weigert om voor hem een testimonial te organiseren. Desondanks dooft de liefdesvlam van Best voor Old Trafford nooit.

Verboden Ierse dichter

Mijmerend over George Best, doemt mij het beeld op van de verboden dichters van Ierland. Ze werden eeuwenlang gemuilkorfd én gevreesd door de Engelse bezetter vanwege hun vermogen tot het scheppen van schoonheid. Ze gingen ondergronds en schreven revolterende, gevoelige, integere poëzie. Velen bekochten het met hun leven. George Best schonk het Engelse voetbal zijn persoonlijke spirit of the Celts: een in Engeland ongekende poëtische injectie van voetbalelegantie, sensualiteit en rebellie.

Denkend aan George Best zie ik een verboden Ierse dichter met een onuitroeibare drift naar de dood. Over Best sprak Matt Busby reeds in de jaren zeventig de profetische woorden: ,,George Best was my genius. But he is already dead, isn't he?''

George Best leeft, maar hoelang nog?