Het gevaarlijkste kruispunt van het land

In Eindhoven staat het gevaarlijkste kruispunt voor automobilisten. Jarenlang deed zich hetzelfde type ongeval voor. Pas toen de plek hoog scoorde op een officiële lijst van `blackspots' veranderde er iets.

,,Ik ga niet eens meer kijken als ik een klap hoor'', zegt Nicole Thijs uit Eindhoven. Ze woont aan de Leenderweg met uitzicht op wat het gevaarlijkste kruispunt van Nederland kan worden genoemd: het punt waar de Eindhovense stadsring de Leenderweg kruist. Zowel in 1999 als in 2000 gebeurden hier de meeste ongevallen in Nederland die tot verwondingen leidden. Vorig jaar elf ongevallen, het jaar daarvoor negentien. De ongevallen met uitsluitend materiële schade, waarbij Eindhoven overigens ook hoog scoort, zijn niet meegerekend. Een paar jaar geleden heeft mevrouw Thijs nog samen met een vriendin die op bezoek was, twee mensen via het raampje van hun verongelukte auto naar buiten gehesen. ,,De één was dood, de ander begon ineens agressief te doen'', vertelt mevrouw Thijs.

De verleiding is groot om te zoeken naar structurele oorzaken. Dat er zo veel auto's, motoren en fietsen op deze zogenoemde `blackspot' tegen elkaar knallen, heeft te maken met het grote aantal files op de autosnelwegen rondom Eindhoven, wat sluipverkeer in de hand werkt, zegt Nick Ooms, vakgroepcoördinator verkeer van de gemeente Eindhoven. Een rol speelt verder de aantrekkingskracht van de stadsring waar automobilisten niet vijftig maar zeventig kilometer per uur mogen rijden. Er zijn ook mensen geweest die het aantal ongevallen weten aan mystieke krachten. Ooit heeft iemand zelfs de hoeveelheid `slechte aardstralen' gemeten.

De verklaring is simpeler, zegt Tonny van der Schoot van broodjesspeciaalzaak Be-To, die al 26 jaar de auto's en motoren letterlijk langs het raam heeft zien vliegen. ,,Wat we hier hebben meegemaakt is met geen pen te beschrijven.'' Ze loopt naar buiten en legt uit dat zich al die jaren eigenlijk steeds hetzelfde ongeval heeft voorgedaan. Een automobilist op de ringweg wil links afslaan, de Leenderweg op, richting centrum. Hij rijdt om een eilandje op de middenberm en blijft, dwars staand, wachten tot hij de ringweg kan oversteken. Rechts van hem staat een automobilist die ook linksaf wil, de andere kant op, maar die wat ruimte overlaat, omdat op de middenberm geen plaats is om te wachten. Hij gebaart dat de eerste automobilist door mag rijden. Wie deze beleefdheid in dank aanvaardt, wordt vervolgens aangereden door een automobilist op de ring die rechtdoor rijdt. Tonny van der Schoot: ,,Hoe vaak heb ik geen mensen in de zaak gehad die vertelden hoe het gebeurd was. Steeds gebaarde een automobilist dat ze mochten voorgaan en steeds werden ze aangereden. Ik ga daar zelf nooit op in. Wat er dan gebeurt, is dat ze hun raampje opendraaien en roepen: `Wijf, kun je niet rijden'.''

Jaren smeken van buurtbewoners – tot drie keer toe dreigden de omwonenden het kruispunt zelfs te bezetten – bleek niet genoeg om de plaatselijke autoriteiten in beweging te krijgen en de blackspot aan te pakken. `Omdat er bijna nooit doden vielen', zo gaat het gerucht aan de Leenderweg. `En dat komt weer omdat de auto's steeds aan de rechterkant werden aangereden, wat minder slachtoffers kost.' Toen uit een landelijke inventarisatie van blackspots door de Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV) van het ministerie van Verkeer en Waterstaat bleek dat het kruispunt het hoogst scoorde als onveilige plek, volgde echter actie. De verkeerslichteninstallatie is vervangen; links afslaande en rechtdoor gaande auto's rijden niet meer gelijk op, maar krijgen apart groen en rood licht. Het eiland in het midden werd weggehaald en vervangen door geschilderde pijlen. Er zijn aparte stroken op het wegdek aangebracht. De kosten zijn 355.000 gulden. Verkeerskundige Ooms van Eindhoven: ,,De maatregel lijkt wat laat genomen. Maar je moet altijd een afweging maken tussen verkeersveiligheid en doorstroming. Die afweging is nu uitgevallen ten gunste van de veiligheid.'' Sinds de reconstructie een maand geleden is het aantal ongevallen drastisch aan het dalen.

De ranglijst van het ministerie die de verandering bewerkstelligde, blijkt overigens bij nadere bestudering nogal wat onvolkomenheden te bevatten. Ingewikkelde kruispunten in vooral de grote steden komen er niet op voor, omdat ze vaak zijn opgedeeld in kleinere kruispunten. Zo'n plek is het Prins Bernhardplein voor het Amstelstation in Amsterdam, eigenlijk negen kruispunten die samen goed zijn voor vele tientallen aanrijdingen. ,,Vaak door het negeren van rood licht, veelal door fietsers en voetgangers'', zegt Jac Wolters, beleidscoördinator verkeersveiligheid van de gemeente Amsterdam. Ook de zes deelkruispunten tussen Damrak en Centraal Station zorgen voor ellende, zegt Wolters. ,,Je zou de auto's daar moeten weghalen. Maar dat zou een politiek besluit vergen.''

De aandacht voor blackspots is enigszins verslapt, klaagt woordvoerder Bert Woudenberg van verkeersveiligheidsorganisatie 3VO. ,,Er wordt in toenemende mate door de wegbeheerders gedacht dat er geen blackspotbeleid meer nodig zou zijn.'' De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) in Leidschendam bevestigt dat aanpakken van blackspots een beetje uit de mode is. Enerzijds is de aandacht verschoven naar het voorkomen van ongelukken, zoals door het aanleggen van drempels, het inrichten van 30-kilometerzones en het weren van bromfietsers van het fietspad. Anderzijds heeft het niet zo veel zin om alléén dat ene kruispunt op te kalefateren als dat leidt tot het verplaatsen van het probleem. Senior onderzoeker Atze Dijkstra: ,,Niet alle ongelukken zijn vermijdbaar. Om te beginnen moet je rekening houden met de hoeveelheid verkeer. Meer verkeer betekent meer conflictsituaties en dus meer ongelukken. Bovendien is de toevalsfactor bij ongevallen vrij groot.''

Wie wel iets wil doen, kan het beste zijn heil zoeken in rotondes, zegt Dijkstra. Daar zijn er nu tweeduizend van in Nederland. ,,Een rotonde scheelt de helft aan ongevallen, brengt snelheden omlaag en vermindert het wachten. De effecten van rotondes zijn gewoon spectaculair.''