COMPUTERVIRUSSEN OVERLEVEN LANGER DAN BIOLOGISCHE INFECTIES

De structuur van het www stelt computervirussen in staat om zich veel effectiever te verspreiden dan tot nu toe mogelijk werd geacht. Natuurkundigen Romualdo Pastor-Satorras en Alessandro Vespignani analyseerden de overlevingskansen van meer dan achthonderd computervirussen over een periode van vier jaar en ontdekten dat deze een verrassend lange levensduur hebben, tot soms wel drie jaar (Physical Review Letters, 2 april, Science, 18 mei). Dat is des te vreemder omdat de benodigde `vaccins' meestal direct beschikbaar zijn en het hele netwerk van computers dus theoretisch in een periode van een aantal weken beschermd zou kunnen zijn. Dat dit niet zo is betekent dat computervirussen zich anders gedragen dan biologische infecties. Die kunnen zich in een bevolking alleen handhaven als de infectiekans boven een bepaalde drempelwaarde ligt: het griepvirus verspreidt zich heel gemakkelijk en houdt daarom een significant deel van de bevolking geïnfecteerd, de Salmonella-bacterie daarentegen kan zich alleen via bedorven voedsel verspreiden en komt dus uitsluitend voor in de vorm van plotselinge, heel geïsoleerde uitbraken. De fysici concluderen dat een computervirus zich ook kan verspreiden wanneer de infectiekans verwaarloosbaar klein is. Dat maakt computer-epidemieën zo moeilijk te beheersen.

Volgens de onderzoekers is de typische structuur van het Internet daarvoor verantwoordelijk. In een gewoon netwerk als het stratennet in een stad of de bevolking van een land heeft elk knooppunt een ongeveer gelijk aantal verbindingen met zijn buren: afwijkingen van dat gemiddelde komen nauwelijks voor. Het Internet daarentegen kenmerkt zich door een enorme variatie: terwijl de meeste gebruikers maar over één verbinding beschikken, hebben servers er juist enorm veel. Een belangrijke conclusie is dat antivirussoftware niet de definitieve oplossing kan bieden voor het virusprobleem. Het is minstens zo belangrijk om veiligheidsmaatregelen te nemen die de verbondenheid van het netwerk aantasten, zoals het waarschuwen van gebruikers om verdachte e-mails niet te openen. Traditionele computermodellen die de verspreiding van biologische infecties beschrijven, lenen zich niet voor voorspellingen over computervirussen. Een commentaar op het werk in Science wijst er overigens op dat de manier waarop de HIV-epidemie zich tot nu toe heeft ontwikkeld wél opvallende overeenkomsten vertoont met de ontwikkeling van een computervirus. Het is geen toeval dat er ook daar sprake is van een sociaal netwerk met een soortgelijke structuur als het www: enkele seksueel zeer actieve individuen en een overgrote meerderheid van `trouwe' partners.

    • Rob van den Berg