Taart verslaat ei als actiewapen

Deze week werden twee politici het slachtoffer van een activist met een ei. Het eiergooien stuit echter op wetenschappelijke bezwaren: taarten hebben een veel krachtiger symboliek.

,,Als het volk taart, zullen de leiders slikken''. Het is maar één van de strijdkreten van activisten die gezagsdragers met een taart tegemoet treden. De symboliek van de taart in het gezicht is krachtiger dan die van het ei, zo observeert de Amerikaanse sociologe Audrey Vanderford deze week in een essay over taartgooien. Want de kans op gedwongen consumptie van het ei, deze week gebruikt tegen Bill Clinton in de straten van Warschau en tegen Labour-voorman John Prescott, is veel geringer.

Het is alweer enige tijd geleden dat Nederlands gezagsdragers in aanraking kwamen met rondvliegend gebak: Frits Bolkestein december 1998, minister van Financiën Gerrit Zalm was een maand later aan de beurt. Sinds die tijd gaat het taarten van impopulaire politici en zakenlieden in het buitenland onverminderd door. Zo kreeg op 16 april een collega van Zalm, de Zweedse minister van Financiën Bosse Ringholm, in Stockholm twee taarten in zijn gezicht gedrukt.

De media lusten wel pap van dergelijke acties, maar de belangstelling vanuit de academische wereld is magertjes. Audrey Vanderford, verbonden aan de Universiteit van Oregon, weet wel waarom. ,,Een goed gebakken poets is onvoorspelbaar en daarom voor wetenschappers moeilijk te observeren'', schrijft ze in `We can lick the upper crust'- pie as political pranks. ,,Gelukkig serveren de politieke taartwerpers een prima verteerbaar onderwerp voor analyse, door hun acties te kruiden met een flinke portie narratie'', schrijft Vanderford.

Vanderford zoekt naar een theoretisch kader voor het taarten, en vind dat in de antropologie. Het smijten met gebak is vergelijkbaar met een overgangsritueel: het slachtoffer wordt door de grap eerst afgezonderd, om na een transformatieproces opgenomen te worden in de groep. Bij het taarten van politici is dat laatste niet aan de orde, geeft Vanderford toe, maar een essentieel onderdeel van de transformatiefase wél: omkering van hiërarchie. Een gezagsdrager is zijn hoge status immers op slag kwijt als zijn gezicht verdwijnt achter een laag slagroom, cake en kersjes. Zijn aldus `geritualiseerde lichaam' is zo omgevormd tot een `drager van een boodschap', schrijft Vanderford. Agent Apple, een lid van de Amerikaanse `flan-archistische' beweging Bionic Baking Brigade, noemt zijn acties daarom `visuele esperanto'.

Over geslaagde `pie-ings' pruttelen activisten eindeloos na, op websites als Operation Dessert Storm. Ze wisselen recepten uit voor veganistische taarten. Ook hiervan kan de symboliek nauwelijks worden onderschat, zegt Vanderford. Zo werd Robert Shapiro, topman van Monsanto, een bedrijf dat het genetisch manipuleren van gewassen tot haar kernactiviteiten had gemaakt, in 1998 getrakteerd op een biologische tofu-roomtaart.