Nieuwe symfonie Schat is ijzersterk

Zangerige lijnen en ostinate figuren in repeterende tonen, dat waren de polen van een concert van een bij tijd en wijle bevlogen Koninklijk Concertgebouworkest. Hans Vonk dirigeerde een `Indisch concert' dat begon met Colin McPhee's Tabuh-tabuhan (1936), gebaseerd op Balinese gamelanmuziek, en via de woelige lyriek van Charles Koechlins Les Bandar-log en Otto Kettings Time Machine voor blazers en slagwerk eindigde met de eerste uitvoering van Peter Schats Derde symfonie op. 45 (1999), de `Gamelansymfonie'. Zo bleek dit programma hecht geconstrueerd.

Uiteindelijk kwam alles samen in Schats nieuwe symfonie, geïnspireerd door een tocht door de oeroude Kauri-bossen van de Maori's in Nieuw-Zeeland. De lyrische bevlogenheid in het Adagio is loom en plechtig. De klarinet vlindert omhoog richting de hobo, die zacht trillend op zijn plaats blijft waarna de hoorn aanstalten maakt te zingen, de strijkers meeslepend in opbloeiende emoties.

Het tempo verhoogt en voert naar een Allegro met de trombones in spetterende repeterende figuren waarna zich een wijds panorama ontvouwt. Expressieve lijnen in hobo, klarinet en fluit boven een voortkabbelende gamelanstroom, naadloos aansluitend op een terugkeer van het Adagio met zijn geheimzinnige trillers. Dit voert naar een onstuimig Vivace en een laatste Allegro waarin het koper uitpakt en de strijkers in steeds stijgende toonladders hemelwaarts gaan.

De Hemel had Schat al gecomponeerd, veel wijdlopiger. De symfonie is compacter en de vorm is ijzersterk. Maar het grootste verschil is de chromatische gamelan, die als toevoeging meer is dan de som der delen.

Het symfonieorkest begint als het ware te gloeien in die bronzen instrumentenfamilie. En dat eigenlijk al meteen in het begin in de bonang en kemodong. Vooral instrumenten als hobo, cello en fagot krijgen een meerwaarde. Al in Schats circusopera Houdini (1977) speelden de steeldrums een vergelijkbare rol in het orkest, maar die ontstemmen snel en hebben een veel minder fraaie boventonenresonantie. Met de première van de `Gamelansymfonie' was dit een historisch concert.

Interview met Peter Schat, CSpagina 29