De beschaving (2)

Vorige week beschreef ik hoe ik op een bankje in het Vondelpark zat en uitkeek op het huis van tv-magnaat Harry de Winter. Om me heen lag nog de rotzooi van Koninginnedag. Die is nooit helemaal opgeruimd, want sinds de gemeente toestaat dat er 's avonds wordt gepicknickt, is het Vondelpark een vuilnisbelt geworden. Maar dat huis van Harry, daar aan de overkant van het water, is prachtig. Een monumentaal herenhuis, volledig gerestaureerd, op een van de meest rustieke plekjes in de stad. Ik schrijf dit niet uit afgunst, eerder uit bewondering. Soms als ik met mijn hond naar het park loop, rijdt Harry langs in zijn Amerikaanse slee. Ik groet dan altijd, blij hem te zien. Zijn vrouw ken ik ook. Die rijdt Saab. Als zij langskomt, neem ik altijd even mijn denkbeeldige hoed af. Soms kus ik haar, denkbeeldig natuurlijk.

Harry behoorde tot de initiatiefnemers van het manifest Stop de uitverkoop van de beschaving. Volgens het manifest werkt het marktmechanisme de individualisering in de hand, waardoor `de publieke zaak is verweesd'. Naast Harry, en Jan Marijnissen, stonden er nogal wat miljonairs op de lijst van initiatiefnemers en ik vroeg me af waarom mensen die dankzij dat marktmechanisme zo rijk zijn geworden plotseling de behoefte voelen om tegen dat vermaledijde marktmechanisme te waarschuwen.

`Een flauw argument', zei mijn vrouw 's avonds toen ze mijn stukje las, `waarom zou een miljonair niet mogen waarschuwen tegen de verloedering? Heb je wel eens van Wibaut gehoord? Die Amsterdamse wethouder uit het begin van de vorige eeuw. Steenrijk, maar hij heeft wel de eerste sociale woningbouw neergezet. Vind jij dat hij niet voor de arbeiders op had mogen komen, omdat hij zelf rijk was? En waar ligt dan de grens? Hoe rijk of arm moet je zijn om over dit onderwerp zonder hypocrisie te kunnen praten. Moet je minder dan een ton verdienen? Nou, houd jij dan ook maar verder je mond!' Ze keerde zich van me af en begon driftig het stukje van Frits Abrahams te lezen.

De volgende morgen lag er een brief van de Stichting Stop de uitverkoop van de beschaving in de bus. Of ik medeondertekenaar wilde worden. Gedrukt op keurig geel papier was het manifest er bijgevoegd, zodat ik de tekst op mijn gemak kon herlezen. Er staan wel rare dingen in. Zo verzet het manifest zich tegen de neiging van de overheid om alles in getallen te willen uitdrukken. Wat bijvoorbeeld in de gezondheidszorg gebeurt, mag niet gemeten worden. Verontwaardigd wordt vermeld dat men in de thuiszorg heeft vastgesteld dat het aantrekken van steunkousen 1 minuut duurt. Waarom je zoiets niet zou mogen meten, wordt er niet bij gezegd, wat vreemd is want even tevoren heeft men juist getracht met allerlei cijfers te bewijzen dat de armen steeds armer en de rijken steeds rijker worden.

Ook de toestand bij de Nederlandse Spoorwegen wordt er bijgehaald. Er wordt gesuggereerd dat de NS bewust zijn personeel laat verloederen om de reiziger zo goedkoop mogelijk van A naar B te kunnen brengen. Ik geloof daar niets van en denk dat die onhandig opererende NS-directie in wezen gelijk heeft. Het NS-personeel is helemaal niet bang voor dat rondje om de kerk, maar vreest omscholing. Het is bang om iets nieuws te leren en iets anders te doen, begrijpelijk misschien, maar een minder geconditioneerde vakbond zou hier juist enthousiasmerend moeten optreden.

`Als de beschaving een kleed is dat mensen door de eeuwen heen samen hebben geweven, dan zien wij nu de ontrafeling van dat kleed', staat er in het manifest. Potsierlijke woorden voor een wel erg truttig beeld. Heb ik al die eeuwen samen zitten weven aan de beschaving? Mijn gevoel zegt dat zo'n manifest alleen zin heeft bij een beperkte doelstelling. Red het Filmmuseum, weg met de neutronenbom, stop vivisectie. Daar heb je wat aan, maar dat kleed van de beschaving wordt ook wel geweven zonder ons.

Nog altijd zit ik in het Vondelpark. Overal is het smerig. Dat er geen schoonmakers komen, heeft weinig te maken met een falend marktmechanisme, maar meer met een falende overheid. Vermoedelijk mochten ze van de deelraad het aantal weggooide bierblikjes niet in getallen uitdrukken.