Big Brothers Bastille

Omdat Frankrijk hartstochtelijk zijn cultuur verdedigt, is het een van de laatste moderne landen van de westelijke wereld dat zijn eigen versie van Big Brother te zien krijgt. Het gevolg is, dat de Fransen zich nu laten meesleuren in een debat dat wij hier ongeveer anderhalf jaar geleden hebben gevoerd. Meesleuren? Is dat niet overdreven? Nee. Iedereen heeft er zijn zegje over gedaan. Het werd een nationale ruzie met een inzet zoals we in tijden niet meer hebben beleefd. Zo is het ook in Duitsland gegaan, en in Amerika en ik weet niet waar nog meer, en nu dus in Frankrijk; intenser, hartstochtelijker dan waar ook.

Het programma heet Loft Story. Nauwelijks was het begonnen of de containers waarin de dames en heren hun dagelijks leven opvoeren, werden bestormd door actievoerders die zich Loft Raiders noemen. `Als in kampen voor krijgsgevangenen het Rode Kruis moet worden toegelaten, dan ook hier! De mens is geen koopwaar!' riepen ze. De oproerpolitie, de beroemde CRS, moest er met traangas aan te pas komen om de containers te verdedigen. `Het leek Seattle wel', lezen we in het uitvoerig verslag van Le Monde (van 15 mei). `Totale verhoering', zegt een deskundige. `Een absolute leugen.' Ik heb geen bewijzen, maar ik denk dat de producenten zulk commentaar graag horen. De kijkcijfers zijn hoog en stijgend. Voor het verloop van de acties en de discussie heeft Le Monde een afzonderlijke website: www.lemonde.fr/loftstory.

Van welke kant moeten we het bekijken? Eerst van de nationale, natuurlijk. Want laten we niet vergeten: Big Brother is hier geboren. Toen in Almere de voorbereidingen voor de eerste Big Brother werden getroffen, stuurde de Financial Times een verslaggever. `Zoiets kun je alleen in Nederland van de grond krijgen', zei een woordvoerder van BB. `Hier in de rosse buurt zitten de hoeren gewoon achter hun ramen.' Ook deze laatste voorstelling heeft internationaal succes, is een geadverteerde topattractie. Op BB verzon het buitenland zijn eigen varianten, maar het principe was onvervreemdbaar Nederlands. De varkens zijn even door een uitvoerverbod getroffen, maar BB blijft in het exportpakket van het gidsland.

Dan hebben we de kant van de moraal. Daarmee komen we in, wat we noemen `de persooonlijke levenssfeer'. Er is geen wet die de mensen verbiedt, zich drie maanden tot in hun intiemste bezigheden voor geld te kijk te laten zetten. Iedere dag valt overal in het openbare leven te zien, hoeveel mensen er steeds meer voor over hebben om zoveel mogelijk op te vallen. Jezelf 120 etmalen lang voor de camera's tentoonstellen, zonder daarvoor iets bijzonders te hoeven doen of te kunnen, is een gemakkelijke manier van opvallen, vooral als je nog geld toe krijgt. In BB heeft de combinatie van drang tot opvallen en commercie het van de oude moraal gewonnen. De Fransen moeten daar nog aan wennen, de Nederlanders, de Duitsers en de Amerikanen al lang niet meer. In Frankrijk nemen de Loft Raiders het nu op tegen de machtige en veelkoppige partij van de kijkcijfers. Mij zou het niet verbazen als de kijkcijferspartij het won.

De kant van de kunst. Omdat ik van alle Big Brothers bijelkaar nog geen minuut heb gezien, kan ik er niet over oordelen. Wij hebben nu een container vol jongeren die een grote popster willen worden, en nog een container vol dikke mensen die willen vermageren terwijl ze iedere dag de gebraden duiven voorbij zien vliegen (deze versie heet Big Diet). Dat lees ik. Het kan boeiend zijn, maar niet voor mij. De voyeur in me is tevreden met het raam van de tram, en soms een verrekijker die de mensen van dichtbij laat zien, als ze juist niet willen opvallen, of er niet eens aan denken. George Formby (Engelse zanger met banjo) had een liedje over de avonturen van een glazenwasser: When I'm cleaning windows. Big Brother op een ladder. Wie het op die manier wil draaien, kan bewijzen dat voyeurisme – intern of naar buiten gericht – tot de grondslagen van alle kunst hoort. Mijn zegen hebben ze.

Tenslotte de kant van de televisie-puur, an sich, in zijn onbecijferbare vraatzucht. In Der Spiegel van deze week staat een mooi, klein essay van Ansbert Kneip. `Grote broer, dode man; vijf doodsoorzaken'. In Duitsland gingen de containerbewoners in hun badpak onder de douche. Reality tv, op deze manier gearrangeerd, is geen werkelijkheid. In tegenstelling tot wat we in de jaren zestig dachten, schuilt niet in iedereen een scheppend genie. Uit BB komen geen helden tevoorschijn maar alleen ex-bewoners die `bekend zijn omdat ze bekend zijn' (Daniel Boorstin). En BB is bezig zichzelf te verstikken, niet alleen dit programma, maar het hele idee. Kneip besluit: ,,De televisie had zich voorgenomen, de televisie opnieuw uit te vinden. En eindigde bij een wijsheid uit Orwell's 1984: Op zeker ogenblik zullen jullie mislukken. Je krijgt een streep door de rekening. Van het leven zelf krijg je een streep door de rekening.'' Wie weet.

Ons nationale wonder blijft onverklaard: hoe binnen een halve eeuw een godvrezend volk, onderverdeeld in hermetisch gesloten gezindten, waar iedereen zijn plaats (plek) kende, een volk van de Blauwe Knoop en het Volksbondskoffiehuis, een volk dat zondags de haan uit het kippenhok haalde en dat, volgens Karl Marx nooit revolutie zou maken omdat je hier niet op het gras mocht lopen, – ja! – dat juist dit volk door zijn horren is heengebroken om al blowend, seksend, en bigbrotherend de wereld te bevrijden.