Anne-Marie Schneider

Een wesp die thuis naar binnenvliegt heeft weinig overlevingskansen. Vriendelijke pogingen om hem weer naar buiten te dirigeren, veranderen in regelrechte agressie als de bewegwijzering van de bewoner niet strikt wordt gevolgd. En stribbelt-ie al te lang tegen, dan zal een gevouwen krant hem uiteindelijk de genadeslag toedienen. Zijn rustplaats wordt de keukenafvoer. Wegwezen met dat kreng.

Wie denkt dat daarmee ook de panische angst voor dit type insect verdwenen is, heeft het mis. Is-ie wel goed doorgespoeld? Is-ie alleen maar bewusteloos? Wacht-ie onder het roostertje van de spoelbak tot de kust weer veilig is? Hoe wraakzuchtig kan een wesp eigenlijk zijn? En zou-ie nog vetter en linker worden door de achtergebleven etensresten in de afvoer?

Alles kan bij wie lijdt aan wespenangst. Vandaar dat de tekening van een groot, rond oog dat vanachter een tralieraampje de toeschouwer aankijkt, dan alleen maar van zo'n wesp kan zijn. En natuurlijk valt het weer alleszins mee. De Franse kunstenares Anne-Marie Schneider (1962), die nu zo'n zestig tekeningen tentoonstelt bij galerie Tanya Rumpff in Haarlem, portretteerde het oog van Robinson Crusoe, als een gijzelaar van de eenzaamheid, bang voor alles wat beweegt – misschien toch ook voor kleine beestjes.

Schneider geeft zichzelf moeizaam prijs. Haar tekeningen in vooral inkt of houtskool op A4-formaat zijn meestal aanzetten. Vaak kinderlijk en minimaal, snel en intuïtief. Alsof het idee maar even langs haar oog scheert. Het komt blijkbaar aan op `nu of nooit', op een directheid die door wat voor vorm van uitwerking dan ook teniet wordt gedaan. Ze nam in 1997 deel aan de Documenta in Kassel en maakt verder nog foto's, films en beelden.

De buitenwereld – de straat en de media – draagt haar grote en kleine problemen van de mensheid aan. Als het over klonen gaat, staat daar op papier ineens een klein, nauwelijks boosaardig Hitlertje de Hitler-groet te brengen aan de grote Hitler. De armoede in Soweto verbeeldt ze in recht-toe-recht-aan lijnen door een zoon zijn moeder te laten vervoeren in een supermarkt-achtig karretje. Vluchtelingen die op alles wat drijft de zee oversteken, symboliseert ze in kleine witte zeilen rondom een zwart eiland in de vorm van een neushoorn. En dan zijn er nog de geestdodende beroepen die ze zicht aantrekt, zoals de toiletjuffrouw en plantsoenenwacht.

Omdat bijna alle tekeningen het zonder titel moeten stellen, en, zoals gezegd, het merendeel een summier beeld laat zien, is het aan de galeriehoudster om de inhoud prijs te geven, en anders moet de kijker zelf maar invullen wat er bedoeld kan zijn. En dat irriteert, want er is in de lijnvoering meestal niets waarneembaar dat eigenheid of emotie prijsgeeft. Je zou dat neushoorneiland dus eerder met de Club Med dan met een migratiestroom associëren. En waarom zou zo'n dame in dat karretje niet op een baldadig feest rondhangen?

Een filmpje verklaart iets meer over wat Schneider zou kunnen bewegen. De wiebelige realiteit van vage en rappe passanten op straat wisselt ze af met een tekenfilmfiguurtje die steeds dieper wegkruipt in een slaapzak. Alleen de eeuwige golfslag van de zee, die de opnamen afsluit, lijkt pais en vree te brengen. Net als een paar fragmenten uit dit filmpje, zijn ook sommige tekeningen lichtvoetiger. Wie goed naar twee knijpers kijkt, kan er menselijke figuren met gebogen hoofden in herkennen. En onder twee bijna platgevouwen handen schuilt waarachtig een grote mensen-tunnel.

Schneider houdt vanuit de geborgenheid de boze buitenwereld in de gaten. Zegt thuis de een tegen de ander `heb je dat in de krant gelezen over die kapitein die asielzoekers op een wrakke boot liet barsten', Schneider tekent het rakelings uit en ziet aan de keukentafel tegelijkertijd hoe de top van een theelepel langs de rand van haar kopje de vorm van een huisje heeft aangenomen. Die huiselijke observeringen sluiten beter aan op haar minimale tekenstijl dan de rampspoed van buiten. Betrokkenheid daarbij is gediend met herkenbaarheid en effect.

T/m 1/6 bij Galerie Tanya Rumpff, Spaarnwouderstraat 74, Haarlem. Open: do t/m zo 13-17 uur en na afspraak, tel: 023-5359565.