Ze houden ons hier vast!

Wel is een zeer gelukkig mensch,

die richt zijn passen naar

Rijksstraatweg vierhondertwintig

Wassenaar

– rijmde de dichter Eric van der Steen. Nu stuit de wandelaar bij de ingang op een bord 'Verboden toegang voor onbevoegden'. Maar wat is onbevoegd?

Er valt een onwerkelijke stilte als ik over de beukenlaan in de richting van De Pauwhof wandel. Het huis tekent zich groots af aan het eind van een enorm gazon. Vogels en een verbaasde eekhoorn zijn mijn gezelschap. Er is niemand. Ik herken de zwartstenen leeuwen van een foto eind jaren veertig – de leeuwen staan ter weerszijden van de schrijver Ab Visser, die in een wonderlijke uitdossing in een stoel is neergezegen. Graficus Helmut Salden speelt in deze `eenakter' de dienaar in pij, die een damesparasol boven het hoofd van zijn meester houdt.

Visser en Salden maakten eertijds deel uit van `beoefenaars van kunsten en wetenschappen' die voor korte tijd op De Pauwhof verbleven. Op 9 maart 1940, tien jaar na het overlijden van haar man mr.dr. J.C. Overvoorde (1865-1930), stelde mevrouw J. Overvoorde-Gordon (1881-1957) haar landhuis open voor gasten die in eigen omgeving niet voldoende rust vonden `voor studie en scheppende arbeid'.

Het huis had zo'n veertien gastenverblijven. Wie wilde kon op de begane grond aanschuiven voor het ontbijt, de koffie, de lunch, de thee en het avondeten. Het eten verleidde P.H. van Moerkerken in het eerste oorlogsjaar tot een lofzang: ,,Hier is een vriendelijk onthaal / en scherts bij 't altijd kostlijk maal, / zodat wij deze Pauwhof prijzen / als een der aardse paradijzen.''

In de gemeenschappelijke ruimte stond een biljart. ,,o Huis, ik vergeet u nooit (al speelt de ouderdom me eens parten), / waar 't meestal regende, en ik zo fijn biljartte'', dichtte Eric van der Steen in 1942 in het gastenboek.

Dat het huis eigendom was van een stichting leidde tot wilde speculaties. Niet in de laatste plaats door de verhalen die schrijvers en dichters zelf over het `rariteitenkabinet van mevrouw O.' in omloop brachten. Er zouden `abnormalen' wonen, 'miskende genieën' en ander 'artistiek vee'. Inwoners van Wassenaar kregen de indruk dat zich in het park De Paauw een gesticht bevond. Wat practical joker Ab Visser ertoe bracht wandelaars de stuipen op het lijf te jagen door ze toe te schreeuwen `Help ons, help ons, ze houden ons hier vast!'

Er verbleven talloze schrijvers en dichters, beeldend kunstenaars, acteurs, musici en wetenschappers. Velen van hen hebben de gastvrouw, het huis en de lommerrijke omgeving in larmoyante dichtregels bezongen. Zelfs de Utrechtse `prozamaniak' C.C.S. Crone schoot op De Pauwhof poëtisch uit zijn slof als een der hekkensluiters van het gastenboek dat eindigt in 1948.

Tot 1992 heeft het landgoed kunstenaars en wetenschappers gehuisvest. A.F.Th. van der Heijden was een van de laatste schrijvers die er woonden. Hij werkte er aan zijn roman `Advocaat van de hanen'.

Ruim vijftig jaar na oprichting bleek de doelstelling achterhaald. Ingehaald door de tijd. Maar wat zou een nieuwe en goede bestemming van het landgoed zijn? Het huis heeft nog lang leeg gestaan en 's nachts spookten er schimmen rond van overleden kunstenaars. Nu is het er zelfs overdag spookachtig stil in de `Ambassade van de Volksrepubliek Bangladesh'.

Ontheemd staan de leeuwen op de balustrade van het terras. Het huis zwijgt. Er is geen enkel geluid. De zon beschijnt de hoek van het terras waar eertijds J.C. Bloem, Adriaan Roland Holst en P.N. van Eyck in rotanstoelen naast elkaar zaten. Greshoff haaks ernaast op de stenen bank. Uitzicht op de beuken. `Waar is de tuinman?' zal Van Eyck zich hebben afgevraagd, denkend aan de tuinman en de dood.

Alleen met het huis, heb ik de neiging op het bankje van Greshoff plaats te nemen. Zouden de `bewoners' dat wel goed vinden? De leeuwen houden trouw de wacht. Geen teken van leven. Na enige tijd klinkt een stem op uit het verleden, de stem van Ed Hoornik:

Altijd rustloos als het windgeruisch

van het eene naar het andre huis

[...]

dichters hebben nergens domicilie

[...]

was ik even in De Pauwhof

thuis.