Het wordt menens voor Blair

De grote campagnedag van Blair viel op door een linkse directe van de vice-premier en een vrouw die klaagde over de chaos in de zorg. De verkiezingscampagne is begonnen.

Het nieuwe tv-spotje van de Conservatieve Partij zegt nog net niet dat de Britse premier Tony Blair twee verkrachtingen op zijn geweten heeft. Maar het scheelt weinig.

Van de 35.000 gevangenen die onder de Labourregering vervroegd zijn vrijgelaten, begingen er 9.000 opnieuw een misdrijf, waaronder twee verkrachtingen, betoogden de Tories in hun zendtijd voor politieke partijen, vol beelden van sinistere steegjes en drugshandelaars. Ze zeiden er niet bij dat de twee niet eerder voor verkrachting in de cel zaten, dat sommige soorten misdrijven, zoals het aantal inbraken, sterk dalen en dat het Britse moordcijfer tot de laagste van Europa hoort, ondanks de nationale obsessie met geweld. Gehoopt wordt wellicht dat het spotje een angstige twijfelaar over de streep zal trekken bij de verkiezingen van 7 juni.

In elk geval leidde het even de aandacht af van andere Tory-troebelen, zoals het onvermogen van William Hague uit te leggen hoe je én acht miljard pond kunt bezuinigen én miljarden extra in onderwijs en gezondheid kunt pompen, zoals ze hebben beloofd.

De bangmakerij over misdaad (en asielzoekers) markeert een nieuwe fase in de campagnes: nu wordt het menens. Dat bleek gisteren opnieuw. Wat Blairs grote dag had moeten worden, de presentatie in Birmingham van zijn `radicale' verkiezingshandvest met een tienjarenplan voor hervorming en uitbreiding van de publieke sector, werd een pr-ramp.

In plaats van Blairs gelikte show toonden de Britse avondjournaals vooral vice-premier Prescott, een voormalig zeeman, die een linkse hoek uitdeelde aan een demonstrant die hem een ei in de nek had geworpen. Minister Straw (Binnenlandse Zaken) werd uitgejouwd door een zaaltje politiemensen. En premier Blair werd tijdens zijn bezoek aan een ziekenhuis belaagd door de vrouw van een kankerpatiënt, die verhaal kwam halen voor de chaos in de zorg.

,,Wij willen niet op onze lauweren rusten', zei de premier die ochtend nog vroom tegen een publiek van meegereisde journalisten en zorgvuldig geselecteerde jongeren, vitale bejaarden, sikhs, rasta's en blije rolstoelrijders. Het andere Engeland – dat van de boze boeren, de overwerkte politiemensen en de wanhopige ziekenfondspatiënten – peperde hem meteen in dat hij zich inderdaad geen illusies hoeft te maken.

Dat Blair de verkiezingen zal winnen, staat wel ongeveer vast. Zelfs pessimistische peilingen geven hem een voorsprong van vijftien punten. De Tories lijken verdeeld en worden geleid door een kale man die voor veel Britten zijn eigen spitting image is. Met nog drie weken te gaan is wel duidelijk dat Blair voor zijn geld zal moeten werken, al was het alleen al om de thuisblijvers naar de stembus te lokken. En ook wat de sleutelthema's zijn: zorg, onderwijs, belastingen, misdaad en `Europa'. [Vervolg BLAIR: pagina 5]

BLAIR

Radicaal of niet, dat is de grote vraag

[Vervolg van pagina 1] Ambitions for Britain heet het manifest dat Blair gisteren ten doop hield in Birmingham, de tweede stad van het land en een cruciaal gevechtsterrein, waar veel Labour-districten een krappe meerderheid hebben. Ambitieus is het. De premier blikt erin vooruit op maar liefst twee regeringstermijnen, waarin werk en welvaart voor iedereen mogelijk moeten worden. Hij blikte ook terug, op vier jaar regeren en (nog) niet-ingeloste beloftes, die volgens hem echter ,,het begin' en ,,het fundament' zijn van wat moet komen: een ingrijpende verkaveling die de openbare gezondheidszorg, het onderwijs en het vervoer ,,wereldklasse' moet geven. Dat kost honderden miljarden en het kan door een verstandig geleide economie, aldus de premier.

Labour zal in een tweede termijn ,,radicaler' zijn dan in de eerste en geld alleen is niet genoeg. ,,Er zullen geen barrières, dogma's of gevestigde belangen in de weg staan om ons volk de beste diensten te geven', beloofde Blair. Dus: een grotere rol voor particuliere bedrijven in de openbare gezondheidszorg, selectie in het openbaar onderwijs en het doorzetten van semi-privatiseringen in het openbaar vervoer. Maar daarmee komt hij mogelijk opnieuw in botsing met de traditionele Labour-hoek.

Onder de schijnwerpers in Birmingham was niet te voorspellen hoe radicaal Blair in de praktijk wordt. In een eerdere versie van zijn tekst was achter de dogma-passage nog toegevoegd dat ,,ondernemersgeest voor openbare diensten net zo moet gelden als voor bedrijven', maar dat was uit de toespraak weggelakt, kennelijk te controversieel. En of al die miljarden er komen als het economisch tij keert, is evenmin duidelijk. Bovendien meed de premier andere onderwerpen waarmee hij een radicale agenda had kunnen onderstrepen, zoals een krachtiger milieubeleid, het schrappen van een wet die leraren de facto verbiedt in de klas over homoseksualiteit te praten, of de modernisering van het kiesstelsel waarop hij eerder heeft gezinspeeld. De Financial Times vanochtend: ,,Blair geeft zichzelf de ruimte om radicaal te zijn maar niet de verplichting'.

Die onderwerpen staan wel prominent op de agenda van de Liberal-Democrats, het `Britse D66'. Die partij heeft veel middenterrein moeten prijsgeven aan Labour en opereert nu ter linkerzijde met het plan om de belastingen te verhógen met een procent. Partijleider Charles Kennedy, een relaxte Schot, die dinsdag in Londen zijn programma presenteerde, steunt weliswaar de plannen voor de publieke sector, maar vindt ook dat Blairs berekeningen niet kloppen. Zo eisen de Lib-Dems ook duidelijkheid over de euro, nog een onderwerp waar Blair nu omheen loopt, ook al komt er de komende termijn vrijwel zeker een referendum over.

    • Hans Steketee