Geïnspireerd door Hollandse schilders

Janine Niepce leerde fotograferen van Henri Cartier-Bresson. In haar werk richtte ze zich vooral op het vastleggen van het dagelijks leven in het Frankrijk van de afgelopen vijftig jaar. Een deel van haar foto's is nu te zien in het Amsterdamse Maison Descartes.

Ja, de uitvinder van de fotografie, Nicéphore Niepce, was haar verre voorvader. Hij drukte in 1826 de eerste foto af. En nee, dat was zeker in het begin van haar carrière geen voordeel. Het heeft de inmiddels tachtigjarige Janine Niepce er niet van weerhouden de eerste vrouwelijke Franse fotoreporter te worden en één van Frankrijks beroemdste fotografen, vaak in één adem genoemd met Robert Doisneau of Henri Cartier-Bresson, haar leermeester.

Al vijfenvijftig jaar duurt haar passie voor fotografie: reportages, exposities en een twintigtal boeken brachten haar wereldfaam. Wie kent niet de foto van een ijzige Simone de Beauvoir met samengeknepen lippen op een bijeenkomst van de Franse vrouwenbeweging? Of dat ontroerende beeld van een grootvader met hoed, die genietend in een park zijn kleinzoon een aflevering van de avonturen van Kuifje voorleest? Of die van schrijfster Colette met haar vulpen, die van de opgeheven studentengezichten tijdens een meeting bij Jussieu in mei '68?

Meer dan een halve eeuw Franse geschiedenis legde Niepce vast, in zwart-wit foto's van een grote emotionele intensiteit. Na een grote rétrospective in Perpignan, volgde onlangs een expositie tijdens de `Mois de la Photo' in Parijs, nu voor een deel te zien in het Maison Descartes in Amsterdam. Het zijn verstilde, vaak ontroerende foto's van een pure klassieke schoonheid, waarbij de compositie ondergeschikt is aan de emotie.

De beelden van Niepce tonen het dagelijks leven van, met name, vrouwen en kinderen – mooie, wezenlijke momenten uit een vervlogen tijd. Niepce: ,,Tijdens mijn studie aan de Sorbonne, in 1944-'45, werd ik gegrepen door de Hollandse schilderkunst uit de zeventiende eeuw, door al die prachtige huiselijke taferelen. Dat wilde ik met mijn foto's doen: het dagelijks leven van mijn tijd vastleggen. Boeren, fabrieksarbeiders, mensen bezig met de nieuwe, na-oorlogse technieken – de scharniermomenten uit de geschiedenis in een menselijke vorm''. Vlak na de oorlog kreeg Niepce de opdracht van het Commissariaat voor het Toerisme om van iedere Franse streek een portret te maken – een panorama dat op iedere ambassade in het buitenland het imago van Frankrijk vertegenwoordigde.

Henri Cartier-Bresson leerde haar het vak. ,,Je moet kiezen, zei hij, en goed op de hoogte zijn van alles wat er in de samenleving gebeurt. Lees de krant, luister naar de radio. Ik koos het leven van de vrouw, dat is altijd mijn favoriete thema geweest. Ik was de eerste die foto's maakte van een bevalling, foto's voor de campagne voor geboorteregeling, voor voorbehoedsmiddelen. Dat nam men mij vaak niet in dank af. In 1967 is er eens een tentoonstelling van mij afgebrand – aangestoken door tegenstanders van abortus. In 1966 was ik de enige reporter bij een staking bij een munitiefabriek in het Belgische Herstal, waar vrouwen hetzelfde salaris eisten als hun mannelijke collega's. Geen krant wilde mijn foto's hebben''.

In tegenstelling tot haar mannelijke collega's, heeft Janine Niepce haar foto's nooit geënsceneerd: ,,Ik wilde het leven vangen zoals het is, zonder satire, zonder mise-en-scène. Het concept, de creatie die men tegenwoordig zo nastreeft is voor mij altijd onbelangrijk geweest. Met één foto moet je een heel universum overzien. Een foto is een synthese. Degene die naar een foto kijkt moet daar iets bij voelen, er lang naar kunnen kijken. De vorm is van ondergeschikt belang. Dat was een andere les van Cartier-Bresson – open staan, ontvankelijk zijn voor wat je ziet''.

Het is iets wat ze in de huidige fotoreportages in kranten en tijdschriften mist: ,,Een foto moet een gebeurtenis verslaan en vooral gemakkelijk te begrijpen zijn. Neem de krantenfoto's over Kosovo. Die vertelden niets. Foto's worden tegenwoordig vaak met computers gefabriceerd. Ze geven maar één visie weer en dat is erg gevaarlijk''. Zelf zweert ze bij haar kleine Leica, `lekker licht en niet teveel knopjes en hendeltjes'.

Morgen vertrekt ze naar de Bordeaux om op het domein van de familie Rothschild een vierdaagse reportage te maken: over wijnkelders.

Janine Niepce: Les Français 1947-1993. Maison Descartes, Vijzelgracht 2a, Amsterdam. Tot 20 juni.