De `verleefbarisering' van de politiek

Nationale partijen willen meeliften met het succes dat de Leefbaarheidspartijen lokaal boeken. Maar dat zal ze niet redden, denken de `lokalo's'. ,,Nationale partijen horen niet in de lokale politiek.''

Op het computerscherm verschijnt een digitaal potlood. Het schetst de woorden Leefbaar Alblasserdam, rechtsboven in beeld. Aha, Alblasserdam heeft ook al een leefbaar-partij. Een nieuwe loot aan de stam van Leefbaar Nederland? Maar dan doemt er een gestileerde roos op. 'Deze website is een initiatief van de PvdA-afdeling Alblasserdam.' (www.leefbaar-alblasserdam.nl).

,,Leefbaar is een toverspreuk geworden voor elke landelijke partij die stemmen verliest'', zegt Jeroen Kemna, vanachter zijn Athlon 800 AMD processor. Kemna is oprichter van de stichting Burgerparticipatie die de belangen van lokale partijen in Nederland behartigt. Alblasserdam is niet de enige, zo demonstreert Kemna. Hij laat de ene site na de andere op zijn scherm verschijnen. Leefbaar Breda: PvdA. Eindhoven: ook PvdA. Amersfoort: D66. Roermond: VVD. Achter elk leefbaarheidsmasker gaat een plaatselijke afdeling van een landelijke partij schuil. Kemna is er niet boos over. Integendeel: hij verkneukelt zich er juist over. ,,Hoe meer van zulke sites, hoe dieper de crisis in de landelijke politiek.''

,,Het is een fantastisch compliment'', zegt ook Kay van de Linde, campagneleider van Leefbaar Nederland door de telefoon. ,,Betere `messagediscipline' kun je niet hebben. Onze naam wordt erin gepompt en de kiezer ziet toch wel dat het hier gaat om een wolf in schaapskleren.''

Het is half tien in de ochtend en Jeroen Kemna heeft zojuist de zoldertrap beklommen van zijn exotisch ingerichte nieuwbouwwoning in de Zuid-Hollandse gemeente De Lier. In dit hoofdkwartier liggen de gegevens opgeslagen van tussen de 800 en 1.000 lokale partijen die niets met de nationale partijen van doen hebben. Van die partijen voeren er 141 de naam Leefbaar. Vóór de verkiezingsoverwinning van Leefbaar Utrecht, in november vorig jaar, waren dat er nog dertig. Logisch daarom, vindt Kemna, dat nationale partijen op dit succes willen `meeliften', temeer daar de naam leefbaar juridisch onbeschermd is.

De lokale Leefbaarheidspartijen hebben slechts indirect iets te maken met de in 1999 opgerichte landelijke partij Leefbaar Nederland, die overigens ook lokaal begon. De Leefbaarheidspartijen kunnen zich namelijk niet aansluiten bij de partij van Henk Westbroek en Jan Nagel, omdat zij niet de organisatiestructuur van de landelijke partijen willen kopiëren en hun onafhankelijkheid willen waarborgen. Individuele leden van de lokale partijen kunnen wel lid worden. Ook Kemna is actief lid van Leefbaar Nederland.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1998 haalden de lokale partijen 25 procent van de stemmen. Kemna rekent bij de volgende verkiezingen op 35 procent. Trucs zoals van de PvdA-Alblasserdam zullen daar niets aan veranderen, denkt hij. Want de kiezer raakt steeds meer vervreemd van de gevestigde partijen, die ,,bleker zijn dan ooit''. ,,Op gemeentelijk niveau is de helft van de kiesgerechtigden niet meer bereikbaar.''

PvdA-afdelingen kampen daardoor met afsplitsingen. D66 is in Limburg na de herindelingsverkiezingen najaar 2000 alleen nog in de gemeente Venlo met een zetel teruggekomen, terwijl de partij Nieuw Limburg zes zetels in Provinciale Staten bezet. In Sittard/Geleen steeg de populariteit van de `lokalen' met dertien procent bij de laatste verkiezingen.

Het afgelopen jaar gingen in twaalf Nederlandse gemeenten een of meer afdelingen van landelijke partijen (D66, PvdA, VVD, CDA, SP) op in een lokale partij, In vier andere gevallen liepen losse raadsleden van landelijke partijen over naar een plaatselijke leefbaarheidspartij. Negen keer moest een plaatselijke D66-afdeling het veld ruimen, al bleven drie daarvan op papier voortbestaan.

In Harderwijk ging D66 op in Stadspartij Harderwijk. In Borsele richtten drie D66-raadsleden Borsele Lokale Partij op. In Nijmegen vertrok een D66-raadslid naar Nijmegen Nu. In Maassluis vertrok een D66'er naar Leefbaar Maassluis. In Jacobswoude ging D66 op in Gemeentebelang. ,,Wie gemeentelijk actief wil zijn'', zegt Kemna ,,opereert niet onder de vlag van D66, ook al hebben ze nog zo'n goed programma. Landelijke partijen horen niet thuis in de lokale politiek.''

Ex-D66-raadslid R. Koper uit Middelburg richtte in december met een collega-raadslid en twee voormalige PvdA-raadsleden Leefbaar Middelburg op. ,,We hadden geen steunfractie meer en geen afdelingsbestuur. Een handjevol leden, het ging niet meer.'' Inmiddels bedrijft Koper in de oppositie `vocale politiek' tegen de bouw van een theater van 60 miljoen gulden en de herinrichting van de binnenstad. ,,Leefbaar Middelburg voert een harde, publiciteitsgerichte oppositie. Dat is een stijlbreuk met het genuanceerde D66-oordeel.''

Toch kan het D66-hoofdbestuur er zich niet over opwinden. ,,D66 heeft veel overeenkomsten met lokale partijen'', zegt partijvoorzitter G. Schouw. ,,Milieu, veiligheid, dicht bij de burger staan, zijn ook onze thema's.'' PvdA-voorzitter Koole vindt echter dat er best meer weerwerk tegen de lokale partijen mag komen. ,,In Maarssen bijvoorbeeld zie je dat de PvdA een scherp sociaal-democratisch geluid laat horen als antwoord.''

Jeroen Kemna adviseert de initiatiefnemers van nieuwe lokale partijen, voornamelijk leefbaarheidspartijen, over de oprichting. Onderzoekt hij ook of een `lokale partij i.o.' bonafide is? ,,Ik kijk of het programma niet aanzet discriminatie, meer kun je niet doen. In Amsterdam heeft een meubelverkoper de naam Leefbaar Amsterdam geclaimd. Op de deur van zijn winkel staat: 'Als u hier steelt, bellen we eerst de ambulance en dan de politie'. Dat kan net.''