Examen doen na strikte beveiliging

Vandaag zijn de examens in het voortgezet onderwijs begonnen. Voordat de papieren op de bureaus van de leerlingen belandden, vond er een strikt beveiligde operatie plaats.

Echt, verzekert locatiedirecteur Titus Frankemölle van het Stedelijk College Zoetermeer, hier kan niemand meer bij. Frankemölle is verantwoordelijk is voor het bewaren van de examens van 135 havo- en vwo-leerlingen. ,,Het is een secuur werkje, je kunt je geen enkel risico veroorloven.'' In een grote kluis, ,,met zo'n grote sleutel'', tussen de kamers van de conrector en de administratie, liggen ze te wachten. Een bijna waterdicht systeem. ,,Ze kunnen het dak nog lichten of de muur met een moker wegslaan. Maar dat doe je niet onopvallend.''

Vandaag zijn de eindexamens voor 42.000 havo- en 33.500 vwo-scholieren begonnen. Voor het vwo stonden Nederlands en wiskunde B op het programma, voor het havo Nederlands en muziek. De 34.000 vbo-scholieren waren vorige week al begonnen, de 85.000 mavo-leerlingen moeten nog tot maandag wachten.

Vorige week woensdag leverde de speciaal beveiligde geldtransportwagen van Brink's Waardetransporten de dozen met verzegelde examens af op het Stedelijk College in Zoetermeer. Dit alles volgens de regels van Brink's: de auto wordt pal voor de voordeur geparkeerd, waarna de dozen op lage karretjes worden geladen, die worden geëscorteerd door twee bewakers die de ingepakte papieren geen moment uit het oog verliezen.

Het afleveren van de meer dan vijftig miljoen A4-tjes met opgaven is een laatste schakel in een ruim twee jaar durende operatie, waaraan zo'n tweeduizend mensen hebben meegewerkt – onder strikte geheimhouding. Een operatie die volgens een schatting van de Informatie Beheer Groep IBG van begin tot einde bijna vijftig miljoen gulden heeft gekost. ,,Je doet er nu eenmaal alles aan om te zorgen dat er niets op straat terechtkomt'', zegt voorzitter J. Bouwsma van de Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven (CEVO).

Ruim twee jaar voordat de examens in Zoetermeer zijn afgeleverd, wordt opdracht gegeven voor het begin van de operatie. Het ministerie van Onderwijs geeft de CEVO de taak de examenonderwerpen te bepalen en in welke hoeveelheid. Bijvoorbeeld 30 procent kansrekenen bij wiskunde A of 50 procent Duitsland bij geschiedenis. Als de commissie klaar is, gaat het toetsinstituut Cito aan de slag met het maken van de opgaven.

De vragenmakers en correctoren hebben tot oktober de tijd, dan moeten de floppy's met de opgaven bij de voormalige staatsdrukker Enschedé/SDU zijn, waar onder verantwoordelijkheid van de IBG aan de productie van de examens wordt begonnen. [Vervolg EXAMENS: pagina 3]

EXAMENS

Op de scholen kan het meeste misgaan

[Vervolg van pagina 1] Een paar jaar geleden mocht F.J. Zwarts, hoofd accountmanagement van Enschedé/SDU, zich hier voor één jaar niet mee bemoeien. ,,Toen mijn dochter examen deed, kwam ik er niet in.'' Geen wonder als je gaat over een `product' met zo'n hoog `maatschappelijk afbreukrisico'. Zwarts: ,,Als er iets mee gebeurt, zijn de problemen gigantisch.'' Enschedé/SDU is gespecialiseerd in het drukken van documenten die om extra veiligheid vragen, zoals staatsloten. De security drukkerij in Haarlem is een zwaar beveiligde bunker, ontoegankelijk voor wie er niet werkt.

De medewerkers van Enschedé/SDU – in piektijden zijn het er meer dan vijftig zijn gescreend op twee vragen: Doet u zelf examen? en Doet iemand in uw naaste omgeving examen? Wie `ja' invult, mag een jaar vervangend werk doen. Zwarts: ,,Elk jaar zijn dat er wel een paar.'' De medewerkers van IBG en Cito krijgen dezelfde vragen. Het drukken van examens is op zich een relatief simpel karwei. Zwarts: ,,Het moeilijke zit hier vooral in de veiligheid en de omvangrijke logistiek.''

Na de meivakantie moeten de examens razendsnel over de scholen worden verdeeld. Voor het eerst gebeurt dat maar twee weken voor aanvang. ,,Hoe langer de examens op school liggen, des te groter is het risico'', legt Bouwsma uit. ,,De school kan afbranden, er kan ingebroken worden. Dat risico willen we beperken.''

Op de scholen kan uiteindelijk het meest misgaan. Daar zijn geen bunkers en bewakers, maar kluizen en conciërges. Eindverantwoordelijke B. Werkman van de IBG: ,,Zo laat mogelijk op de scholen, dat is het beste.'' De scholen hebben een lijst strenge regels gekregen. Alleen conrectoren en coördinatoren mogen de examens tellen en uitdelen. Als een leerling naar de wc moet, gaat een surveillant mee. Wie voor twee examens op hetzelfde tijdstip is ingeroosterd, moet volgens de voorschriften na het eerste examen `in quarantaine' worden gehouden. Onder toezicht moet daarna het tweede examen worden gemaakt.

Toch zijn er altijd ,,fraudeachtige momenten'', zoals Bouwsma ze noemt. Eind 1998 constateerde de Onderwijsinspectie dat het aantal meldingen over spiekende leerlingen in een paar jaar was verdubbeld tot 528. En wat doe je tegen scholieren die mobiele telefoons verstoppen om sms-berichten te sturen op het toilet? Werkman: ,,Je moet er altijd rekening mee houden dat er iets misgaat. In ieder geval hebben wij ons uiterste best gedaan.''