Boijmans wil Toorop teruggeven

Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam zal de tekening Godsvertrouwen door Jan Toorop uit de collectie verwijderen, als deze niet wordt teruggegeven aan de New-Yorkse bankier Walter Eberstadt. Dit zegt de directeur van het museum, Chris Dercon.

De tekening is eigendom van de Stichting Boijmans van Beuningen, een onafhankelijke instelling met als doel het verzamelen van kunstwerken ten behoeve van het museum. Deze kunstwerken blijven eigendom van de stichting.

De 79-jarige Walter Eberstadt diende ruim twee jaar geleden een claim in voor de tekening, die in de oorlog door de Duitsers is geroofd. In december 1999 besloot de Stichting Boijmans van Beuningen de claim niet te honoreren, onder meer omdat de kwestie naar juridische maatstaven verjaard is. De claim van Eberstadt wordt sinds eind april officieel gesteund door de Amerikaanse regering en door het World Jewish Congress, die sterke druk uitoefenen op de stichting om de tekening te restitueren.

Chris Dercon hoopt dat de stichting tijdens de bestuursvergadering eind deze maand alsnog zal besluiten de tekening over te dragen aan Eberstadt. Mocht dat niet gebeuren, dan zal het museum het werk uit de collectie halen en retourneren aan de stichting. Dercon: ,,Als de stichting volhardt in haar weigering tot teruggave, dan is het voor iedereen beter dat het museum voorgoed afstand doet van de tekening en dat die weer naar de stichting gaat. Wij willen de tekening dan niet langer in huis hebben.''

Ook de Nederlandse regering heeft zich inmiddels in de kwestie gemengd. [Vervolg TERUGGAVE TOOROP: pagina 9]

TERUGGAVE TOOROP

Bestuur van stichting is verdeeld

[vervolg van pagina 1] Eind april deed staatssecretaris van Cultuur R. van der Ploeg schriftelijk een voorstel aan de Stichting Boijmans van Beuningen om tot een oplossing te komen. Volgens de voorzitter van het stichtingsbestuur Joop van Caldenborgh behelst dit voorstel niet meer dan de instelling van een comité van `enige wijze mannen' dat tussen Eberstadt en de stichting moet bemiddelen.

De tekening Godsvertrouwen behoorde voor de oorlog toe aan de grootouders van Eberstadt, het Duits-joodse echtpaar Flersheim dat in 1944 in een concentratiekamp werd vermoord. In 1937 was het echtpaar Flersheim uit Frankfurt naar Nederland gevlucht. Een groot deel van hun achtergelaten bezittingen, waaronder de tekening, werd door de Gestapo in beslag genomen en verkocht.

Op verzoek van de toenmalige directeur van Museum Boijmans Dirk Hannema, werd de tekening in 1943 aangekocht bij een Haagse kunsthandel door twee Rotterdamse zakenlieden, W. van der Vorm en H. van Beek. Beiden waren bestuurslid van de Stichting Boijmans die ook toen al actief was met het verzamelen van kunstwerken voor het museum.

Een van de argumenten van het huidige bestuur van de stichting om de tekening niet af te staan aan Eberstadt is de `nagedachtenis van de bestuursleden W. van der Vorm en H. van Beek die de tekening destijds in goed vertrouwen aankochten', aldus bestuursvoorzitter Joop van Caldenborgh. De familie Van Beek heeft nu echter bekendgemaakt voor teruggave van de tekening te zijn. In een gesprek met Van Caldenborgh heeft de 88-jarige A.L. van Beek – een zoon van H. van Beek die de tekening aankocht – laten weten dat hij niet langer bestand is tegen de druk om de tekening aan Eberstadt te geven. Bovendien betreurt hij dat de naam van het Museum Boijmans van Beuningen door deze affaire wordt geschaad. A.L. van Beek was evenals zijn vader lange tijd lid van het bestuur van de stichting.

Van Caldenborgh noemt het standpunt van de familie Van Beek `een gegeven dat zeker gewicht in de schaal legt'. ,,Het is een argument voor teruggave van de tekening, maar het is niet hét argument. We hebben ook te maken met de statuten van de Stichting die voorschrijven dat tweederde van de bestuursleden voor teruggave moet stemmen, willen we daartoe kunnen overgaan.''

Volgens bestuurslid Arjo Klamer, hoogleraar Cultuurwetenschappen in Rotterdam, zal de opstelling van de familie Van Beek `ongetwijfeld een rol gaan spelen bij de beslissing die eind deze maand wordt genomen.' ,,Tot nu toe hebben de tegenstanders van teruggave binnen het bestuur vastgehouden aan het principe dat een stichting die kunst aankoopt voor een museum niets teruggeeft wat rechtmatig is verworven. Dat is een sterk principe, al ben ik het er in dit geval niet mee eens. Het is de vraag of de tegenstanders zich nu gevoelig tonen voor de druk die op hen wordt uitgeoefend.''

De familie Van der Vorm is in het stichtingsbestuur vertegenwoordigd in de persoon van Jos van der Vorm, een neef van Willem van der Vorm die de tekening in 1943 met Van Beek aankocht voor de Stichting. Jos van der Vorm is sterk gekant tegen teruggave, maar hij geeft geen commentaar op zijn stellingname.