Alles opgeven voor de New Yorkse society

Is het een stiekeme ontmoeting, of een toevallige? Of is het treffen van trouwlustige Lily Bart (Gillian – The X-Files – Anderson) en verstokte vrijgezel Lawrence Selden (Eric Stolz) op een oververhit station welbewust, gepland, en moet het voor de ander alleen maar lijken of het een speling van het lot is? De openingsbeelden van Terence Davies (Distant Voices, Still Lives en The Long Day Closes) adaptatie van Edith Whartons in het New York van 1905 gesitueerde roman The House of Mirth, zijn cruciaal. Met weinig meer dan het wisselen van blikken en een spitsvondige dialoog over alles en niets en natuurlijk de liefde moeten zij de toon zetten voor een grootse tekening van het sociale verval van een negentiende-eeuws meisje dat er niet in slaagt de dwingende codes en wetten van de New Yorkse elite te volgen. Wharton wijst hiervoor in haar boek, net zoals haar leermeester Henry James in zijn werk deed, diverse oorzaken aan. Niet alleen de meedogenloze upper class sluit de flirterige, door gokschulden geplaagde Lily uit. Ook haar eigen verlangen om ergens bij te willen horen, meer te willen verkrijgen dan zij aankan, compromitterende keuzes en op cruciale momenten een (oh zo lovenswaardig) gebrek aan scrupules, bepalen haar ondergang.

Davies, die zich als filmmaker thuis voelt bij een comfortabele stijl, brengt dat soort duistere nuances niet aan. Bovendien is Gillian Anderson niet een actrice die een heel scala aan complexe emoties kan spelen. De kokette, spilzieke Lily Bart, die er alles voor over heeft om bij de New Yorkse society te horen, met z'n buitens en z'n uitjes, wordt in Andersons interpretatie pas invoelbaar als zij recht voor zn raap haar misère mag gaan verbeelden. Davies op zijn beurt, offert als regisseur elke suggestie op dat Lily Bart ook zelf verantwoordelijk is voor haar levensloop. Hij maakt van haar teveel een slachtoffer.

De verhouding met verstokte vrijgezel Lawrence, het spel van aantrekken en afstoten, het opportunisme om steeds maar op een betere huwelijkskandidaat te willen wachten, heeft nog maar weinig diepgang, maar wel een ontegenzeggelijk romantische kwaliteit.

Vanaf het moment dat Davies met Wharton lijkt te hebben afgerekend en kiest voor een eenduidiger, traditioneler drama, met een tragische heldin en een gedoemde liefde, valt in de film alles op zn plaats: de bedachtzame camerabewegingen, het spaarzame gebruik van achtergrondmuziek, de subtiele maatschappijanalyse. Je voelt zelfs iets van heimwee, die goed past bij zijn eerdere films: zijn wij vandaag de dag zo haastig geworden omdat onze romantische voorgangers zoveel tijd hebben verspild met misverstanden?

The House of Mirth. Regie: Terence Davies. Met: Gillian Anderson, Dan Aykroyd, Terry Kinney, Anthony Lapaglia, Laura Linney, Eric Stolz. In: Movies, Cinecenter, Amsterdam; Cinerama, Rotterdam; Babylon, Den Haag; Movies, Utrecht.

    • Dana Linssen