Moord met kussens op een rode kool

Het wonderlijke, niet algemene woord `flus' betekent `straks, kortgeleden, zoëven'. Het Amsterdamse gezelschap De Daders liet zich door deze betekenis inspireren voor een voorstelling, waarvan de essentie ligt in gebeurtenissen die `zoëven' plaatsvonden. Ideeënman en uitvinder Jan Langedijk bedacht om beeld en geluid van elkaar te scheiden. Dat gaat als volgt: de acteurs maken met allerhande voorwerpen lawaai op de speelvloer. Schoenen die op een houten vloer klossen, een wijnfles die wordt leeggegoten, een rode kool waartegen met een stuk hout wordt gemept. Die geluiden worden opgenomen en later afgespeeld, zodat de handeling van een geluid wordt voorzien dat daar haaks op staat. Zo ontstaat een gekke vervreemding, die aanstekelijk werkt. De zaken lopen niet synchroon, de wereld staat een beetje op zijn kop.

Flus speelt zich af in een hoorspelstudio. Talloze attributen moeten een wereld aan geluidseffecten oproepen. Een knarsende deur, klinkende waterdruppels, schoenen, stalen kasten. De vier spelers zijn doodernstig in de weer om het publiek een rad voor ogen te draaien. Want ons brein accepteert niet dat beeld en geluid niet bij elkaar passen. Oog en oor zijn streng met elkaar verbonden.

Er wordt geen woord gesproken in Flus. De spelers laten zich in hun handelingen leiden door de technische man, die aangeeft dat ze met hun act kunnen beginnen. Zo laat actrice Ivana Kurelja het water uit natte vaatdoeken in verschillende emmers en bakken druppelen. Telkens ontstaat er een ander ritme, een ander geluid. Voorwerpen als een kast of een deur leiden een eigen leven. Een stalen koffertje bevat geen archieven, maar een trottoirtegel en een stuk hout.

Voor een geluidsman zijn deze voorwerpen noodzakelijk om het juiste lawaai te kunnen maken. Geleidelijk ontstaat er een bizarre suspense. De vertrouwdheid van de dingen maakt plaats voor spookachtige eigengereidheid. Suggestie is de geheime kracht achter deze voorstelling. Leg een rode kool op een kussen, duw er een ander kussen overheen, laat de actrice gilgeluiden maken – en onze fantasie werkt zo dat we denken getuige te zijn van een moord door verstikking. Die rode kool wordt een menselijk gezicht.

Groots of indrukwekkend is Flus niet, en ik denk ook niet dat het de bedoeling is van De Daders. Zelf menen ze theater te maken over `menselijk gedrag', maar dat is teveel van het goede. Het zijn volwassenen die nog geloven in serieus geknutsel met voorwerpen. Hun concentratie leidt tot een kalme glimlach. Zoveel ernst besteden aan een schuldeloos spel met hout, oude schoenen, waterdruppels en geluiden. Het is ook charmant.

Voorstelling: Flus. Herinneringen 1 door De Daders. Idee: Jan Langedijk. Regie: Frans Poelstra. Gezien 12/5 Theater Frascati, Amsterdam. Te zien t/m 19/5 aldaar. Inl.: (020) 623 56 64; www.dedaders.nl