Een IJslandse elfenburcht

Wie wil er mee op een rondreis langs de elfenringen in Ierland? De afgelopen maanden zag ik deze magische rondreis op diverse vakantiebeurzen opduiken. Natuurlijk, spirituele uitstapjes naar de `ashrams' van Indiase wijzen werden al langer aangeboden. Hetzelfde geldt voor de sjamanen van Midden-Amerika, die dankzij de bestsellers van Carlos Castaneda wereldberoemd zijn geworden. Maar reizen naar elfen en kabouters, dat is een sprong terug in de tijd naar het heidense Europa.

In ons land heeft vooral Marten Toonder bekendheid gekregen als elfenkenner. Toen hij voor het eerst in Ierland aankwam, vroeg een lollige vriend aan een Dublinse taxichauffeur of hij hen naar de elfjes kon rijden. De man reageerde daarop met de mededeling dat je die alleen in het westen kon aantreffen. Dat nuchtere antwoord maakte op Toonder een onvergetelijke indruk. Later had hij op de landwegen van Kerry en Clare verscheidene ontmoetingen met het kleine volkje, de `Shee'.

Niet alleen in Ierland, maar ook op IJsland is het geloof in deze natuurwezens wijdverbreid. Ook daar legt men wegen om elfenrotsen heen. De IJslandse folklore wordt beheerst door trollen en elfen. De trollen landden tegelijk met de Noorse vikingen op de IJslandse kust. Kwamen de `faeries' misschien met de Ierse slaven mee, die in het begin van de kolonisatie een opvallende rol in de IJslandse kronieken spelen?

Op mijn reizen door dit spectaculaire land heb ik herhaaldelijk verhalen gehoord van mensen die contact met deze `natuurgeesten' hebben gehad. Vaak traden zij in voorspellende dromen op. Een IJslandse antropoloog vertelde mij dat dankzij een dergelijke droom het leven van zijn vrouw gespaard bleef. Op een tocht door het verlaten binnenland kreeg hij tijdens een middagdutje de aanzegging om snel terug te keren naar de kust. De buikpijn, die zijn vrouw verbeet, zou levensgevaarlijk zijn. Ondanks haar protest volgde hij het advies op. Terug in Reykjavik volgde een spoedoperatie; de buikvliesontsteking was haar anders noodlottig geworden.

Aan de oostkust was ik eens te gast bij een boer die op het toendraland tussen twee gletsjerstromen bij de zee woont. Voor hem is het bestaan van het kleine volkje een vaststaand feit. Hij vertelde mij over elfen die het leven van een buurman hadden gered die verdwaald was in een sneeuwstorm. En hij waarschuwde mij voor de geest in het eenzame huis waarin ik de nacht zou doorbrengen. Aangezien de wind flink om het huis tekeer ging, heb ik die nacht wel honderd geesten horen dansen.

Verstopt achter de bergen van Oost-IJsland ligt het dorpje Borgarfjördur. De paar honderd inwoners leven van veeteelt en visserij. De zee en de imposante kam van het Deurgebergte – het gat in het hoogste punt van de kam wordt de `deur' genoemd – bepalen het uitzicht in het dorp. Op zomerse dagen strijkt de wind door een weelde aan grasklokjes en veenpluis, waarbij het heldergroene bronmos mooi afsteekt. In de bergen kun je prachtige wandelingen maken, over bloemrijke hellingen en door dalen waarin frisse stromen zich naar zee spoeden. Op de strandjes vind je kleurige stenen en mineralen, zoals agaath, obsidiaan en jaspis. De wandelaar deelt dit ongerepte gebied met kuddes paarden en rendieren.

Een ommetje door dorp en haven levert van alles op. Een huis met een grasdak dat nog steeds bewoond wordt; een bizarre totempaal, vervaardigd door een onbekende artiest; de altaarschildering in het kerkje, gemaakt door IJslands bekendste schilder Kjarval, een grasheuvel waarvan honderden broedende papegaaiduikers gatenkaas hebben gemaakt. Maar het bijzonderst is toch de elfenburcht, een rotsklomp omringd door grasland. Jonge stelletjes geloofden vroeger dat het geluk bracht als je er 's avonds ging wandelen. Inmiddels is de burcht verheven tot nationaal monument. Nog steeds is het een geliefde plek voor een wandeling. Leg dan geregeld je hand op de verweerde steen en voel hoe de elfenkracht je lichaam binnenstroomt.

    • Gerrit Jan Zwier