`Diehards' bij vakbond zetten NS voet dwars

Zeven procent van de FNV-leden heeft het akkoord met de NS-directie over `het rondje rond de kerk' onderuit gehaald. Vakbondsdemocratie?

De pakken volle melk staan op tafel, de boterhammen liggen klaar. Daar komen ze van de trap gelopen. De `kaderleden' van FNV Bondgenoten bij de Nederlandse Spoorwegen (NS) zijn mannen van achter in de veertig of ouder. Op hun spijkerbroek hangt een GSM. Een enkeling loopt te mokken, de meesten stappen ontspannen op de lange lunchtafels af. De overwinning naakt.

Utrecht, maandagmiddag half een, zalencentrum Poort van Kleef: de zeventig kaderleden van FNV Bondgenoten zijn halverwege de vergadering waarin ze de verhoudingen binen de NS nog maar eens op scherp zetten. Andries van den Berg, de FNV-bestuurder die het akkoord met de NS-directie sloot dat maandag door zijn `kader' wordt gefileerd, komt een kwartiertje later van de trap. De kaderleden zitten achterin de zaal, Van den Berg zet zich met enkele medewerkers voorin neer. Nerveus, opgefokt. Als hij toe is aan het rollen van een sigaret, loopt de meute zonder groeten langszij, alweer op weg naar het middagdeel van de vergadering. Een kaderlid wenkt de bestuurder, wijst op zijn horloge: wat hadden we nou afgesproken?

Als de nederlaag een feit is, 's middags vier uur, probeert hij er nog wat van te maken. Unaniem heeft het kader besloten `een dikke streep' te trekken onder het `rondje rond de kerk'. Het akkoord is afgewezen, maar FNV Bondgenoten zal er zich niet meer mee bemoeien. FNV Bondgenoten trekt zich terug. Geen overleg meer. Maar ook geen actie. ,,De FNV gaat zich bij NS met traditionele vakbondsonderwerpen bezighouden'', zegt Van den Berg. Nee, hij treedt ,,op dit moment niet terug, al heeft hij een paar dagen getwijfeld.

Even verderop zegt Gerard Wold, ook FNV en voorzitter van de ondernemingsraad (OR), dat niet alles verloren is. Het afgewezen akkoord hield ook in dat de OR een alternatief voor het `rondje' mag ontwikkelen. Hij zal er alles aan doen, zegt hij. Even later blijken ook die woorden loos. De NS-directie acht zich nu niet meer aan dat deel van het akkoord gebonden. Anderhalf jaar overleg, gesneefde FNV-bestuurders, vergeefse polderpogingen van Stekelenburg en Blankert en minister Netelenbos, stakingen: het is allemaal voor niks geweest.

En dat is bereikt door 7 procent van de FNV-leden, net 3 procent van al het rijdend personeel bij NS: niet méér leden hebben de moeite genomen de vergaderingen over het akkoord bij te wonen. Desillusie in de NS-directie, verklaren ze in de FNV-leiding. Maar een oude wet wil dat vakbondsleden juist gemotiveerd raken van stakingen om massaal bondsvergaderingen te bezoeken. ,,Zo is dat'', zegt Willem de Nijs, hoogleraar in Nijmegen. Hij kan in deze gang van zaken alleen maar verklaren uit een falen van de FNV. ,,Een vakbond wordt strak geleid. Bestuurders zijn van oudsher getraind om participatie te manipuleren. Iedere bestuurder weet: hoe minder mensen opkomen, hoe meer diehards overblijven. Als je daar niks aan doet, kan je er net zo goed mee ophouden.''

De Amsterdamse machinist Cor van der Linden, FNV'er en destijds betrokken bij de personeelscollectieven die het verzet tegen het `rondje' op poten zetten nadat de bonden er eerder mee instemden, heeft vanavond een gesprek met een paar companen. De afwijzing van het akkoord vindt hij prima. Maar nu ook het `rondje' accepteren – nee. ,,Wij moeten nadenken over nieuwe acties. Als Van den Berg er geen gat meer inziet, zegt dat meer over hem dan over zijn leden. Het akkoord is toch niet voor niks afgewezen?''