`We martelen op het podium ook onszelf'

De nieuwe cd Rock Action van Mogwai is rustiger dan voorheen, maar op concerten kan het publiek nog steeds terugdeinzen voor het Mogwai-geluid.

Als jongetjes waren ze niet blij, wanneer hun ouders een vakantietrip naar het Isle of Bute aankondigden. Dat miezerige vakantie-eiland met zijn goedkope pensions en een vervallen paviljoen annex sportzaal was er vooral voor de arme sloebers die zich geen vakantie naar een ver en exotisch oord konden veroorloven. Verveling was hun deel en de zon liet zich meestal niet zien.

Nu halen de muzikanten van Mogwai hun gram, want het Isle of Bute voor de noordwestkust van Schotland stond onlangs een weekend lang in het teken van het evenement dat de groep uit Glasgow er organiseerde. Het oude Rothesay Pavilion werd overstroomd door Mogwai-fans voor een concert waarbij de bezwerende muziek van de voornaamste post-rockgroep van Groot-Brittannië nog eens extra werd aangezet met violen en blaasinstrumenten.

In golven spoelde het geluid door het op zijn grondvesten trillende paviljoen, terwijl de barploeg van overwegend bejaarde vrijwilligers zich de benen uit het lijf liep om de vastelandse invasie van drank te voorzien. Met zeven dubbeldeksbussen waren ze aangevoerd uit Glasgow. De veerboot naar het eiland nabij de door Paul McCartney bezongen Mull of Kintyre voer laat op de avond nóg een keer om het stomdronken popvolk terug te brengen naar de wal.

Mogwai presenteerde Rock Action, het indrukwekkende vierde album dat een nieuwe mijlpaal vormt in de muzikale ontwikkeling van een groep die ten onrechte nog wel met het gemakzuchtige predikaat `noise-rock' wordt aangeduid. Rock Action is een wonder van beheersing, met een zorgvuldig opgebouwde spanningsboog tussen het pulserende openingsnummer Sine wave en de afsluitende pianoballade Secret pint, een van de drie nummers die door gitarist Stuart Braithwaite worden gezongen.

Dat is een opzienbarend feit, want tot voor kort was Mogwai een uitgesproken instrumentale band waarin de publieksschuwe Braithwaite met onzichtbare dirigeerstok de volstrekt onverwacht, oorverdovende gitaarcrescendo's aanjoeg. Als hij verbaal van zich liet horen, dan was het in interviews waarin andere bands werden afgekraakt en waarin hij ludieke acties als de door Mogwai verspreide T-shirts met het opschrift Blur: are shite (`Blur is waardeloos') verdedigde. Bij de verruimde muzikale horizon van Mogwai hoort een gastoptreden van de in het Welsh zingende Gruff Rhys van de Super Furry Animals, die in het Rothesay Pavilion een welverdiende ovatie in ontvangst nam voor zijn onverstaanbare zang met harde keelklanken in de mysterieuze neo-folksong Dial: revenge.

Er schuilt een element van ironie in de titel Rock Action, zegt de rijzige bassist Dominic Aitchison. ,,Het is een wat kreupele omschrijving van rockmuziek die een ouderwets soort opwinding teweegbrengt. In feite is het een verkapt eerbetoon aan Iggy Pop en zijn groep The Stooges. Drummer Scott Asheton heeft zijn naam ooit een blauwe maandag veranderd in Rock Action. Zo kenden wij hem van een Stooges-hoes.''

De rebelse, onaangepaste en experimentele rockmuziek van The Stooges, Television, Wire en Slint staat bij Mogwai in hoog aanzien, zegt gitarist John Cummings. ,,Gewone popmuziek heeft ons nooit kunnen boeien. Succesvolle groepen uit het new wave-tijdperk als Talking Heads en Blondie verbleken bij Television, omdat die groep oprecht op zoek ging naar de grenzen van hun muzikale mogelijkheden. De verwijzing naar Iggy Pop is tegen wil en dank een rode draad in onze muziek geworden, nadat we op onze vorige cd Come On Die Young een interviewfragment van hem hadden gesampeld. Iggy is een boegbeeld van de compromisloze rockmuziek, omdat hij na dertig jaar nog steeds tegen heilige huisjes durft te trappen.

In Mogwai's muziek draait het om de dynamiek: hard en zacht, langzaam en snel, beheerst en ongecontroleerd. De geluidsexplosies die op eerdere platen te horen waren en die het bij hun concerten nog steeds raadzaam maken om oordopjes in te doen, ontbreken op Rock Action. ,,We willen onszelf niet herhalen'', zegt Aitchison. ,,Bovendien blijft op een cd weinig over van het verrassende of het angstaanjagende effect van die noise-uitbarstingen. In de New-Yorkse studio van David Fridmann, die ook werkte met Mercury Rev en Flaming Lips, waren we zó op ons gemak dat het niet in ons opkwam dat soort rusteloze passages in de muziek te verwerken.

,,Dat neemt niet weg dat we bij concerten nog steeds in lawaai kunnen losbarsten. Soms gebruik ik wel eens oordopjes, nadat ik de mensen in de zaal soms verschrikt heb zien terugdeinzen voor het geluidsvolume dat we op ze loslieten. We zijn niet zo laf dat we in de zaal veel harder wordt doorversterkt dan we zelf op het podium klinken. Als we ons publiek martelen met geluid, martelen we ook onszelf.''

Mogwai onderscheidt zich van de doorsnee liedjespopgroep door de losse structuur van hun muziekstukken, zegt Cummings. ,,Een nummer dat op de plaat vier minuten duurt, kan op het podium tot twintig minuten gerekt worden als de sfeer of de inspiratie daartoe aanleiding geven. Wij luisteren goed naar elkaar en reageren op elkaars spel, zodat een bepaald nummer elke avond weer anders klinkt. Er zijn al genoeg van die brave Britpopgroepen die op tournee alleen nog maar slaafs de muziek van hun plaat reproduceren. Een cd is voor ons het beginpunt van een nieuw muzikaal avontuur.''

Het kostte de overige Mogwai-leden (Cummings, Aitchison, drummer Martin Bulloch en nieuwe gitarist/fluitist Barry Burns) moeite om bandleider Stuart Braithwaite ervan de overtuigen dat zijn stem goed genoeg was voor de schaarse zangnummers. ,,Zang is geen verplicht ingrediënt voor goede muziek'', zegt John Cummings. ,,We hebben het lang genoeg zonder gedaan. Als je met z'n allen werkt aan een nieuw muziekstuk, merk je vanzelf of er nog iets ontbreekt. Met Barry hebben we nu ook de dwarsfluit, zodat we de beschikking hebben over een nieuwe klankkleur. Het is opwindend om met violen of met een blazerssectie te werken, hoewel ik dat omwille van de compactheid van onze muziek niet altijd zou willen.

,,Stuart heeft geen hoge pet op van zijn eigen zangtalent, maar ik vind dat hij juist heel mooi simpel kan zingen. Ook daarin bestaat de kunst van het weglaten. Het is niet eens zo belangrijk of je de woorden van een songtekst kunt verstaan. In het ideale geval is de zangstem een instrument dat bijdraagt aan de sfeer. Een robotstem kan evenveel uitdrukken als een zoetsappig lied over liefde, een onderwerp dat je bij ons niet snel zult aantreffen.''

In het Rothesay Pavilion is John Cummings de laatste die het podium verlaat, nadat de muzikanten hun instrumenten minutenlang hebben laten piepen en rondzingen. De opwinding vervliegt als de laatste veerboot afmeert en het vakantie-eiland in alle rust de fletse Schotse zomer tegemoet gaat. De doedelzakken uit Mull of Kintyre zijn hier nooit ver weg.

Mogwai: Rock Action (Southpaw/PIAS). Concert: 15/5 Melkweg, Amsterdam.