Verbluffende achtervolging door acteurs

Als de minimumdefinitie van theater luidt: een acteur met een toeschouwer, dan is JIJ – de stad geen theater. Want de toeschouwer bestaat in JIJ – de stad niet. Inplaats daarvan is er een klant. En wel een heel speciale. Die klant, dat ben JIJ.

JIJ krijgt ineens alle aandacht, van minstens vijftien acteurs die je het hemd van het lijf vragen. Dat doen ze tijdens een tocht door Rotterdam, waarvoor JIJ een persoonlijke afspraak moet maken. Voorzien van een wachtwoord en een stel stevige stappers meld JIJ je dan stipt op tijd bij een balie in het hart van de stad.

MIJN tocht begon in een gebouw waar dames en heren met ordners onder de arm in het voorbijgaan omhoogkeken naar een enorme klok. Een van die dames trok me in een lift en we verlieten die op de drieëntwintigste etage. Sjieke kamer, prachtig panorama, en niettemin een onbehaaglijk gevoel. Alsof je moederziel alleen in gijzeling was genomen en overgeleverd aan iemand die de ergste dingen met je kon doen.

Het besef dat alles slechts een spel is stelt in JIJ – de stad amper gerust. De discrepantie tussen wat je weet (het zijn maar acteurs) en wat je vreest (ze hebben het op mij gemunt) vertaalt zich in starre weerstand. Maar ook in nieuwsgierigheid. Niemand geniet zoveel toewijding als een slachtoffer, interessant om dat eens te ervaren, en misschien breng je het er toch levend vanaf.

Door de vragen heel slim te beantwoorden. Door je helemaal te richten naar je inquisiteur. Moeilijk, hondsmoeilijk. Je bent nog maar net aan de dame met de ordner onder haar arm gewend of je wordt alweer overgedragen aan iemand anders. Je bent nog maar net aan het World Trade Center gewend of je moet er alweer uit. Terwijl je meeholt om de tram te halen, of de boot of de taxi, schat je je begeleider razendsnel in. Vaak denk je: ,,die is gek'', maar zodra de betreffende persoon je op de man af vraagt of jij denkt dat zij (hij) gek is draai je er liever omheen. Ondertussen ben je zèlf gek aan het worden. Dat wil zeggen: je gaat ernstig twijfelen. Aan je eerlijkheid. Aan de zuiverheid van je waarneming. Aan de mogelijkheid van een zuivere waarneming überhaupt.

Wie kalm is neemt anders waar dan wie bang is, maar wanneer ben je werkelijk kalm en wanneer doe je maar alsof? Is niet elke observatie, elke gedachte en elk contact gebaseerd op angst, domweg omdat alles buiten jou vreemd blijft? Maar wat is binnen en wat buiten en waar, verdomme, houd jij op?

Één actrice nam me mee naar een spiegelkabinet. Ze ging achter een spiegel zitten die geen spiegel was en keek me indringend aan. En ik keek mezelf indringend aan. En ineens vloeiden de twee gezichten samen.

Deze optische truc vond plaats in een soort Chinatown-op-het-water, een stad-in-de-stad waar een niet-Chinees niet zo gauw komt, een plek die de verbazing versterkt. Verbazingwekkend, vooral door de snelheid waarmee je van hier naar daar geraakte, waren ook de andere plekken. Joop Keesmaat wachtte me op in een kerk; Ferdi Janssen liep mee naar een krot. Spelers van het Ro Theater, het Onafhankelijk Toneel, Bonheur en Jeugdtheater Hofplein werken aan JIJ – de stad mee en zij doen dat voortreffelijk. Raadselachtig en doortastend, precies zoals het moet.

De bedenkster van het hele project is de New-Yorkse regisseur Fiona Templeton, die een dergelijke voorstelling ook al eens in haar thuisstad realiseerde, en in Ljubljana en tien jaar geleden in Den Haag. De door Fred van der Hilst gecoördineerde Rotterdamse versie flitst en verbluft en ontregelt.

Voorstelling: JIJ – de stad door o.a. de Rotterdamse Schouwburg, Rotterdam 2001 Culturele Hoofdstad van Europa en het Ro Theater. Concept, tekst, regie: Fiona Templeton. Gezien: 11/5, Rotterdam. Daar t/m 9/6. Vertrek va. 11u, iedere 10 minuten, tot 14u10. Res.: (010) 4118110.