Van elpee naar cd

Soms staan ze behoorlijk in de weg. Vaak liggen ze op zolder of in de kelder. Af en toe worden ze nog gebruikt en ontvangt de oudere eigenaar een meewarige blik van bezoekende jongeren: grammofoonplaten. De geluidsdragers van het eerste uur kunnen de concurrentie met de geluidskwaliteit van de moderne media niet meer aan.

Een enkeling zweert nog bij de `sfeervolle' geluidsweergave van het vinyl. Misschien doet de tikkende en knetterende weergave van Dexter Gorden's `Misty' op elpee denken aan de rokerige omgeving en planken vloer uit 1967. Maar tijdens de knisperende uitvoering van Beethovens Pastorale van een jaar later lijkt een deel van het orkest in het Allegretto een collectieve aanval van jicht te ondergaan.

Muziek op grammofoonplaten wordt toegankelijker en kwalitatief beter door een verhuizing naar een andere geluidsdrager: de cd. De beschikbaarheid van cd-branders, de prijzen van de lege cd's en de goedkope en eenvoudige software maken deze muzikale verhuizing voor velen uitvoerbaar.

Één van de lastigste opgaven is de aansluiting van de platenspeler op de geluidskaart van de pc. De signaalspanning van het element is zo gering dat dit moet worden voorversterkt. Bij veel audio-sets gebeurt dit via de `phono'-ingang voor de platenspeler. In dat geval is de versterker nodig bij aansluiting op de geluidskaart. De `line out' of `aux out'-uitgangen van de versterker worden verbonden met de (meestal rode) `line in'-ingang van de geluidskaart. Daarvoor is een kabel nodig met vaak aan de zijde van de versterker twee `cinch'-aansluitingen (tulp) en een stereo `mini-jack' aan de kant van de pc.

Bij veel micro- en minisetjes is de platenspeler aangesloten op de `aux'- aansluiting. Dat betekent dat de voorversterker in de platenspeler zit. Een kabel van twee (female) tulpjes en een stereo mini-jack sluit de platenspeler rechtstreeks op de geluidskaart (rode line-in) aan.

Als de platenspeler de elpee's gedurende vele jaren op zolder of in de kelder gezelschap heeft gehouden is controle van naald en element nodig. Het toerental moet constant zijn: een beetje olie in de lagerbus van de draaischijf en het schoonmaken van de riem met spiritus wil vaak helpen. De platen kunnen het best onder de kraan (met kalkarm water) worden afgespoeld.

Voor het overzetten op cd is software nodig. Er zijn vele mogelijkheden, waarvan de meeste alleen geschikt zijn voor de echte liefhebber, die bereid is veel tijd te steken in het `remasteren' van de collectie grammofoonplaten op cd. Voor het simpelweg overzetten en het eenvoudig opknappen van de geluidskwaliteit is `Music cleaning lab' (ƒ79,95) van Magix goed te gebruiken. De bediening is eenvoudig, de Nederlandse handleiding veronderstelt geen specialistische kennis en de wizards maken het allemaal kinderspel. Na de opname van de platen – vaak gaan er twee elpee's op één cd – kan de opname op de pc worden afgespeeld met toepassing van allerlei filters. De weergave via geluidskaart en luidsprekerboxen op de pc is zo verschillend van de weergave via de autioset in de huiskamer dat het maken van een proef-cd aanbeveling verdient. Op die manier kan worden gekozen voor een vaste standaard. Weliswaar maakt de software het mogelijk om uitgebreid tracks individueel te manipuleren, doorgaans zal het overzetten van de muziek, weghalen van irritante krassen en ruis en het eventueel verwijderen van één of meer tracks voldoende zijn.

Met de restauratiewizard kan de knisperende laag van versleten platen worden gereduceerd met behulp van een decrackler. Een declickler spoort krassen op, die vaak voor plotselinge ferme tikken uit de boxen zorgen, en elimineert ze. Denoiser vermindert de rumble in lage frequenties.

Niet alle functies zijn even geschikt voor alle taken. Zo bestrijdt de dehisser `witte' ruis, die vooral voorkomt op analoge bandopnamen en wordt veroorzaakt door microfoons, voorversterkers en transformatoren. Niet nodig voor plaatopnamen, maar wel geschikt voor het overzetten van materiaal van oude cassettebandjes, waarvoor de software ook mogelijkheden heeft. Zo is de compressor vooral geschikt voor bandjes, maar kunnen stereoverbreder en equalizer een vernieuwend effect op oude plaatopnamen hebben.

En dan moet er gebrand worden. Maar eerst kiezen voor het formaat. Dat zal in de meeste gevallen digitale opslag volgens de `Compact Disc Digital Audio Standard' zijn, ook wel `Redbook' genoemd naar het boek, waarin de standaard is beschreven (Naast het Redbook voor audio is er een Whitebook voor video en een Yelowbook voor cd-rom's). Deze audio-cd's kunnen op een audio-cd-speler worden afgespeeld. Maar ook opslag op het formaat MP-3 is te overwegen. Met MP-3 gaat veel meer op een cd. Voor het afspelen is wel een pc of MP-3 speler nodig. Bezitters van een schootcomputer kunnen overwegen om deze met een eenvoudige kabel op de audio-set in de huiskamer aan te sluiten.

Bij het maken van een of meer proef-cd's kan ook de snelheid worden vastgesteld, waarmee kan worden geschreven. Die snelheid is afhankelijk van de soort computer, drive en brander en vooral van de activiteiten op die computer. De gegevens moeten constant doorstromen naar de recorder. Als dit niet gebeurt regent het `buffer-foutmeldingen' en is het schijfje onbruikbaar. Dit is de meest voorkomende reden voor het nijdig wegwerpen van weer een schijfje in de prullenbak. Sluit daarom zoveel mogelijk actieve programma's, schermbeveiligingen en `energy savers' af voordat u gaat branden.

De keuze voor het merk cd-rom, waarop moet worden opgenomen kan ook het best door praktijktesten worden vastgesteld. Cd's van verschillende merken komen vaak uit één fabriek. De kleur van de dye (het laagje dat door de brander wordt veranderd) is niet bepalend voor de kwaliteit. `Data Only' cd-roms zijn prima voor muziek. Hoe mooi het arrangement ook is, het blijven nullen en enen.

Websites: www.digido.com (cd-roms);

http://members.tripod.com/ ~weergever

(oude geluidsdragers); www.phonophono.de (naalden); www.conrad.nl (elektronica); www.magix.net (software)