Polen: proces tegen Jaruzelski hervat

In Warschau wordt morgen het proces hervat tegen de voormalige president en partijleider Wojciech Jaruzelski. Hij wordt ervan beschuldigd verantwoordelijk te zijn geweest voor het bloedbad van 1970 in Gdansk, waar 44 arbeiders van de scheepswerf werden doodgeschoten tijdens protesten tegen voedseltekorten.

Jaruzelski, die elf jaar later de staat van oorlog uitriep in een (vergeefse) poging de vrije vakbond Solidariteit – geboren op de scheepswerf van Gdansk – onschadelijk te maken, was minister van Defensie van Polen ten tijde van de voedselrellen van 1970. Het proces werd verdaagd in 1999. De hervatting is sindsdien herhaaldelijk uitgesteld, soms wegens Jaruzelski's slechte gezondheid, soms wegens de vraag of de vroegere president moet worden berecht door een gewone dan wel een militaire rechtbank. Het Hoogerechtshof bepaalde uiteindelijk dat het proces moet worden gehouden voor de districtsrechtbank van Warschau.

Het proces tegen de laatste communistische leider van Polen heropent oude wonden en legt oude scheidslijnen bloot. De 78-jarige Jaruzelski wordt door de regerende centrum-rechtse partijen beschouwd als een communistische crimineel. Maar veel anderen zien hem niet alleen als de laatste communistische leider van Polen en als de man die in 1918 de staat van oorlog uitriep, maar óók als de man die in 1988 als eerste Oost-Europese leider een op machtsdeling gerichte dialoog met de oppositie aan de ronde tafel aanging. Hij was, zo voeren ze aan, in 1989 de eerste Oost-Europese leider die halfvrije verkiezingen toeliet en hij was ook de eerste Oost-Europese leider die – voor het eerst sinds de late jaren veertig – een uitgesproken tegenstander van het communisme, Tadeusz Mazowiecki, als premier van zijn land installeerde. Niet voor niets mocht Jaruzelski toen nog ruim een jaar als president blijven zitten – tot zijn rivaal Lech Walesa zin kreeg in het presidentschap en Jaruzelski zonder mopperen opstapte.

Er bestaat in Polen nauwelijks openbare steun voor de berechting van voormalige communistische leiders. ,,Oude, zieke mannen hoeven niet te worden gepest'', zei gisteren de woordvoerder van de oppositionele sociaal-democraten (ex-communisten). Dat sentiment wordt, zeker ten aanzien van Jaruzelski, door velen gedeeld.

Jaruzelski heeft in het verleden over de gebeurtenissen van 1970 gezegd zich ,,schuldig te voelen in de morele zin van het woord'', maar niet betrokken te zijn geweest bij criminele daden.