Lering trekken uit een skelet

De crimineel uit Hamburg droeg de onderwijzer uit Leeuwarden onder zijn rechterarm. De crimineel was 1 meter 90, de onderwijzer niet groter dan 1 meter. Bij de ingang van het Oostenrijkse concentratiekamp Mauthausen werden ze getoond aan bezoekers. Zie het verschil tussen een ariër en een jood.

Het voorval wordt verteld door een overlevende van Mauthausen, en het is tekenend voor de vernederingen die Alexander Katan heeft moeten ondergaan voordat hij in januari 1943 werd vermoord. Katan was misvormd, zijn lichaam werd in Mauthausen beschouwd als demonstratie- en onderzoeksmateriaal. Zijn skelet werd waarschijnlijk geprepareerd.

In 1994 ontdekt Katans enige zoon, Alphons, dat zijn vader in het museum van Mauthausen nog steeds fungeert als demonstratiemateriaal. Vier foto's van Katan maken deel uit van de permanente expositie. In een briefwisseling met onwillige Oostenrijkse autoriteiten eist de zoon verwijdering van de foto's. In plaats van de foto's hangt er nu een verklaring dat de foto's van Katan op last van diens zoon zijn verwijderd. Slechte verliezers, die Oostenrijkers.

Dood spoor? van Hedda van Gennep – wat vorm en lengte betreft eerder een fors uitgevallen item van Netwerk dan een documentaire – gaat over het verzet van vader en zoon tegen de autoriteiten. Alexander schreef brieven om thuis bijles te kunnen blijven geven, Alphons schrijft brieven om zijn vader te eren. Van Gennep benadrukt de parallel door veel brieven te laten zien, maar gaat daarmee voorbij aan de kern van haar onderwerp. Niet de brieven maar de foto's zijn de kern, en die krijgen we niet te zien. Dilemma voor de filmmaker: wat te doen met `verboden beelden'?

Natuurlijk is het vreemd om de foto's die de zoon aan het publieke oog wil onttrekken, te tonen in een tv-productie. Maar het is nog vreemder om ze niet te tonen.

Dood spoor, NCRV, Ned.1, 22.55-23.38u.