Italië wil geleid worden door een ondernemer

Het lijkt erop dat de leider van centrum-rechts, Silvio Berlusconi, de nieuwe premier wordt van Italië. Een van zijn eerste taken zal zijn het wantrouwen en de vijandigheid tegen hemzelf weg te nemen.

De rijkste man van Italië, de man met de grootste mediamacht, wordt nu vrijwel zeker ook de man met de grootste politieke macht. Silvio Berlusconi, die van de parlementsverkiezingen een referendum over hemzelf heeft weten te maken, heeft gisteren een klinkende persoonlijke overwinning behaald.

Zijn partij, Forza Italia, is zonder enige concurrentie de grootste partij van Italië geworden. Volgens de laatste cijfers kreeg Forza Italia ruim 29 procent. Berlusconi versterkt hiermee zijn positie als de onbetwiste leider van centrum-rechts.

Zijn tegenstander van vijf jaar geleden, Romano Prodi, nu voorzitter van de Europese Commissie, zei vanmorgen dat Berlusconi duidelijk gewonnen heeft, maar dat de gevolgen daarvan nog onduidelijk zijn. ,,Het is duidelijk dat er vóór de stemming [in de ogen van Brussel] legitimiteit bestond,'' zei Prodi. ,,De regering zal na de verkiezingen nog meer gelegitimeerd zijn.''

Dat vanmiddag nog niet geheel duidelijk was of hij kan regeren, komt doordat Berlusconi zijn bondgenoten volledig heeft overschaduwd. De Nationale Alliantie, die vijf jaar geleden nog 15,7 procent van de stemmen kreeg, bleef nu steken op 12 procent. Partijleider Fini probeert zich te profileren als een man van normaal rechts. Een navolger van de Franse generaal Charles De Gaulle. Maar hij blijft moeite houden om het wantrouwen tegen het neofascistische verleden van de partij weg te nemen.

De Lega Nord, die ervan wordt beschuldigd buitenlanderhaat aan te wakkeren, was bij de verkiezingen van 1996 ongebonden. Zij behaalde toen 10,1 procent. Nu heeft de partij een akkoord gesloten met Berlusconi, maar de uitslag bevestigt dat haar aanhang sterk is afgekalfd. De Lega heeft waarschijnlijk niet de kiesdrempel van vier procent gehaald die recht geeft op extra zetels. Het zal van de zetelverdeling in de Senaat afhangen of dit betekent dat Berlusconi minder afhankelijk wordt van de grillige en omstreden Legaleider Umberto Bossi.

De uitslag liet zien dat veel kiezers de voorkeur geven aan de grotere politieke partijen. Een groot aantal kleinere partijen bleef steken onder de vier procent. Daaronder zit vrijwel zeker het partijtje van voormalig Eurocommissaris Emma Bonino, en mogelijk die van de voormalige officier van justitie Antonio Di Pietro, die begin jaren negentig een hele reeks smeergeldonderzoeken op gang heeft gebracht – onder andere tegen Berlusconi.

De aanhangers van Berlusconi hebben eventuele bedenkingen over zijn belangenconflicten en zijn houding ten opzichte van de justitie minder zwaar laten wegen dan hun enthousiasme voor zijn programma. Berlusconi belooft een ondernemersmatige benadering van de politiek: geen woorden maar daden.

,,Het lijkt erof dat het beeld van Berlusconi als de ondernemer van Italië heeft gewonnen'', schreef La Repubblica vanmorgen. ,,Als hij voor zichzelf iets goeds heeft opgebouwd, kan hij ook iets goeds doen voor het land. Het is een een vreselijke simplificatie. Maar de kiezers hebben hem voor waar aangenomen.''

Een van de grootste problemen voor Berlusconi als premier zal zijn het wantrouwen en de vijandigheid tegen hem weg te nemen. Hij heeft zelf meegewerkt aan die sfeer door een debat met zijn tegenstander Francesco Rutelli uit de weg te gaan. De twee hebben elkaar niet eens de hand geschud tijdens de campagne.

Berlusconi had gehoopt dat Rutelli snel van het toneel zou verdwijnen. De meeste commentatoren vinden dat de voormalige burgemeester van Rome eervol heeft verloren. Hij is begonnen met een achterstand in de opiniepeilingen van ongeveer vijftien punten, en heeft deze kloof aanzienlijk kleiner weten te maken. Maar aangenomen kan worden dat de winst van Berlusconi tot een diepe en langdurige crisis binnen de centrum-linkse coalitie zal leiden. En nu al wordt er gespeculeerd dat sommige kleine centrumpartijtjes uit het linkse kamp dat debat zouden kunnen aangrijpen om zich achter Berlusconi te scharen.

Opvallend is het succes van de partij Communistische Heroprichting, die een aantal stemmen van Rutelli's coalitie heeft afgesnoept. De partij kreeg volgens de voorspellingen ongeveer vijf procent. In een aantal grote steden zijn gisteren ook burgemeestersverkiezingen gehouden.

Volgens de voorspelling hebben rechtse kandidaten een absolute meerderheid behaald in Milaan en Cagliari. In Reggio Calabria en Ancona wonnen de kandidaten van links in de eerste ronde. In Rome, Napels en Turijn is volgens de voorspellingen een tweede ronde nodig, over twee weken.