Een vleugje antithese herleeft

Wat bracht de voormannen van VVD en D66 ertoe dit weekeinde fel tekeer te gaan tegen christelijke politici? Wellicht trekken de liberalen zich de kritiek aan die ook in seculiere kring klinkt op het gebrek aan bezieling in het paars program.

Even leek het er dit weekeinde op dat Abraham Kuypers' negentiende-eeuwse doctrine van de `antithese' – de tegenstelling tussen christelijken en paganisten als voornaamste onderscheid in de politiek – is herleefd. Zowel VVD-leider Dijkstal als D66-leider De Graaf voelden zich geroepen om het paarse kabinet en hun eigen partij in bescherming te nemen tegen kritiek van christelijke zijde, dat zij in alle opzichten van God los zijn.

En dat in hartige bewoordingen. Dijkstal noemde op het VVD-congres de manier waarop de christelijke partijen - CDA, ChristenUnie en SGP - tegen de euthanasiewetgeving van leer zijn getrokken een bewijs van onverdraagzaamheid, ,,omdat er geen respect wordt getoond voor de keuze die een ander maakt''. Hij vergeleek het optreden van de christenen met dat van imams tegen homoseksualiteit, en wees erop dat ook de VVD veel christenen telt.

De Graaf was nog kleurrijker. De D66-leider liet weten ,,ontzettend boos'' te zijn over de aan christelijke zijde gewekte suggestie dat de paarse partijen zich van alle christelijke waarden hebben vervreemd. Hij refereerde aan zijn geboortedorp: ,,Als mensen elkaar daar de kop insloegen was het omdat ze van verschillende godsdiensten waren. Christelijke politiek is een rekkelijk begrip en (...) waarden zijn niet het monopolie van welke kerk dan ook!''

Deze uitvallen zijn het antwoord op enkele maanden verbale escalatie aan christelijke zijde, waaraan de regeringspartijen PvdA, VVD en D66 tot nu toe zoveel mogelijk schouderophalend voorbij waren gegaan. Vooral de ChristenUnie – het samengaan van GPV en RPF – verkondigt regelmatig en luidruchtig dat de paarse partijen alle waarden hebben verlaten, en vergeleek in de Eerste Kamer de euthanasiewetgeving met nazi-praktijken. Deze agressieve strategie lijkt er mede op gericht door activisme straks meer zetels in de Tweede Kamer te winnen dan waarover GPV en RPF thans al beschikken.

Het CDA – dat er als bestuurderspartij niet zeer op gebrand is een kerkelijke groepering te lijken – voelt zich door de druk ter rechterzijde kennelijk geroepen om een beetje toe te geven aan deze `fundamentalistische' benadering. Al te ver wil het CDA daarbij echter niet gaan: een europarlementariër die zich had verbonden met luidruchtige Duitse tegenstanders van de Nederlandse euthanasiewetgeving, werd eerder dit jaar nadrukkelijk tot de orde geroepen. Het CDA houdt het liever een beetje vaag, en maakte zich met graagte tot politieke tolk van een verklaring van de gezamenlijke christelijke kerken, dat zij zich onder paars als maatschappelijke factor verontachtzaamd voelen.

De `antithese' van Kuyper – die als doctrine tot in de jaren dertig van de vorige eeuw functioneerde – was verbonden met de inmiddels voltooide, en door de ontkerstening van Nederland ook wat achterhaalde politieke emancipatie van christelijke bevolkingsgroepen. Wat heeft Dijkstal en De Graaf doen besluiten om serieus in te gaan op wat zij vermoedelijk slechts als een achterhoede-gevecht in het politieke leven beschouwen? Misschien is het dat de christelijke klachten over gebrek aan moraal zich de afgelopen tijd hebben verbonden met meer seculiere geluiden over gebrek aan bezieling en ideologie aan de paarse kant, onder andere in het kader van het zogenoemde conservatisme-debat. Beide partijleiders noemden ook, in smalende termen, het door de SP geëntameerde manifest over het verval van de cultuur.

Opvallend is dat de PvdA, waar wordt nagedacht over de mogelijkheid van een coalitie met CDA en ChristenUnie, zich tot nu toe onthoudt van deelname aan het seculiere tegenoffensief. Met werkelijke affiniteit met de christelijke zaak in PvdA-kring heeft dat weinig van doen: nadat kardinaal Simonis zich eerder dit jaar had beklaagd over gebrek aan dialoog met de regering, verklaarde Kok zich bereid `een kopje koffie' met hem te drinken. Dat gebeurde echter zozeer in het verborgene, dat de kardinaal door een achterdeur het torentje verliet, omdat zich een verslaggever voor de deur had geposteerd.

Een achterhoedegevecht dus? Niet voor iedereen. Van der Vlies, fractieleider van de SGP in de Tweede Kamer, richt vandaag open brieven aan zowel Dijkstal en De Graaf. De voorman van 's lands meest beginselvaste partij laat zich, voor wat de SGP betreft, de verwijten van onverdraagzaamheid en gebrek aan respect niet aanleunen. Als beginselpartij met een vaste aanhang in de leden der Gereformeerde Gemeenten, en zonder veel propagandistische neigingen, vreest de SGP de gevolgen van het opportunistisch gekrakeel van CDA, ChristenUnie en Paars: dat voor de vertolking van een ,,eerlijke, fundamentele overtuiging'' in het parlement steeds minder ruimte zal overblijven.