ZONACHTIGE STER EET ZIJN BEGELEIDENDE PLANETEN OP

Sterrenkundigen in Spanje en Zwitserland hebben bij een ster die veel lijkt op de zon aanwijzingen gevonden dat hij in het verleden een of meer van zijn eigen planeten heeft verorberd (Nature, 10 mei). Bij deze ster, HD 82943 geheten, zijn in het afgelopen jaar twee begeleiders ontdekt die zwaarder zijn dan Jupiter en er op vrij korte afstanden in sterk elliptische banen omheen draaien. In de laatste jaren zijn al bij tientallen sterren Jupiterachtige begeleiders ontdekt, maar vrijwel altijd in banen die veel kleiner zijn dan die van Jupiter, en in vele gevallen zelfs kleiner dan de baan van de aarde.

Astronomen denken dat zulke Jupiterachtige begeleiders moeten zijn ontstaan in een koele omgeving, dus op vrij grote afstand van hun moederster, en pas later door het een of andere proces naar de ster toe zijn gekomen: door wrijving met materie in de overgebleven oernevel of door de uitwisseling van energie met andere planeten. Deze theorie voorspelt echter ook dat sommige van de binnenwaarts bewegende begeleiders uiteindelijk in hun moederster zullen verdwijnen. In dat geval zou de atmosfeer van die ster een samenstelling krijgen die afwijkt van die van eenzelfde type ster zonder planeten.

Aanwijzingen voor dit opslokproces zouden van het zeldzame isotoop lithium-6 kunnen komen. Iedere ster krijgt tijdens zijn ontstaan een kleine hoeveelheid van dit isotoop mee, maar die gaat in de hete, turbulente beginfase van zo'n ster door kernreacties verloren. De lithium-6 die zich in de koele atmosfeer van eventuele planeten rond zo'n ster bevindt, blijft echter intact en zou in die ster kunnen komen als die een begeleider opslokt. Dit zeer zwakke signaal van lithium-6 is nu met één van de vier 8,2 meter telescopen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht in Chili waargenomen in het spectrum van HD 82943, een ster in het sterrenbeeld Hydra (Waterman).

Het lithiumgehalte van deze zon-achtige ster is opmerkelijk hoog en vergelijkbaar met dat in meteorieten. De meest voor de hand liggende verklaring is daarom dat de ster na zijn turbulente beginjaren een of meer planeten heeft opgeslokt. Ging het om een vaste planeet, dan zou die een massa van driemaal die van de aarde moeten hebben gehad. Betrof het een planeet van gassen en vloeistoffen met een kleine, vaste kern, dan was zijn massa tweemaal die van Jupiter. Het is echter ook mogelijk dat de begeleider een nog zwaardere bruine dwerg was: een gasbol die zich niet tot echte ster kan ontwikkelen. Ook in de koele atmosfeer daarvan kan lithium-6 intact blijven.