VEZELS BEVORDEREN GOEDE SPIJSVERTERING BIJ HERKAUWERS

Het vetmesten van herkauwers door veel granen door het voer te mengen is slecht voor de gezondheid van deze dieren en kan ook gevaarlijk zijn voor de consument. Het makkelijk verteerbare voer verhoogt weliswaar de vleesproductie, maar verstoort ook de microbiële ecologie van de pens, waardoor kwalijke bacteriën de overhand krijgen. Dat schrijven twee Amerikaanse landbouwonderzoekers in een overzichtsartikel dat zij baseren op meer dan vijftig afzonderlijke onderzoeken (Science, 11 mei).

Herkauwers herbergen een ingewikkelde en nog niet geheel in kaart gebrachte samenleving van micro-organismen in hun pens. Deze uiteenlopende, onderling afhankelijke populaties van bacteriën, protozoa en schimmels maken het mogelijk dat herkauwers de taaie plantenvezels van bijvoorbeeld grassen kunnen verteren. De dieren bieden de micro-organismen onderdak in hun gespecialiseerde stelsel van vier magen (pens, netmaag, boekmaag en lebmaag) en maken in ruil daarvoor gebruik van de essentiële enzymen. Omdat de micro-organismen in de pens onderling zeer competitief zijn, houden zij elkaar in toom en is de microbiële gemeenschap gewoonlijk vrij stabiel.

Dat verandert echter als koeien zetmeelrijke, vezelarme voeding krijgen. Als dat van de ene op de andere dag gebeurt, krijgen melkzuurproducerende bacteriën zoals Streptococcus bovis en Lactobacillus de overhand en daalt de zuurgraad van de pensinhoud drastisch, tot onder pH 5,5. De wand van de pens is niet zoals bij mensen beschermd door een slijmlaag. Daardoor kunnen korte periodes met een lage zuurgraad al leiden tot ontstekingen en maagzweren. De melkzuurophoping bevordert bovendien de groei van Fusobacterium necrophorum, een bacterie die maagzweren infecteert. Deze bacterie kan ook de lever infecteren, waarin zich dan abcessen ontwikkelen.

Sommige zetmeelverterende bacteriën scheiden suikers uit die een schuim vormen. Fermentatiegassen die het dier normaal via boeren kwijtraakt, blijven nu gevangen in het schuim en blazen de pens op. In ernstige gevallen kan het dier zelfs stikken als de opgezwollen pens de longen dichtdrukt.

Door de ontregelde fysiologie en het ontbreken van zetmeelafbrekende enzymen, kunnen grote hoeveelheden zetmeel de pens passeren naar het achterliggende spijsverteringsstelsel. Daar kan de bacterie Clostridium perfringens opbloeien, die een krachtige gifstof uitscheidt. Ook dit kan dodelijk zijn voor het dier. Om al deze symptomen te voorkomen of te verzachten krijgen herkauwers buffers (tegen de pH-daling) en antibiotica door het voer gemengd, hetgeen tot op zekere hoogte effectief is.

Ten slotte kan ook de gezondheid van de mens gevaar lopen, omdat de verlaagde zuurgraad in de pens ervoor zorgt dat de beruchte bacteriestam Escherichia coli O157:H7 zich aanpast aan zure omstandigheden. Deze veroorzaker van de `hamburgerziekte', vormt een gevaar bij het eten van slecht verhit vlees, met jaarlijks zo'n 60.000 ziektegevallen in de VS. Uit onderzoek is gebleken dat E.coli-bacteriën afkomstig van met hooi gevoerde koeien de schok van het menselijk maagzuur (pH 2) nauwelijks overleven. De zuurresistente E. coli's uit met graan gevoerde dieren overleefden echter wel, tot een miljoen maal beter.