`In Italië moet je altijd tegenstemmen'

De controversiële Berlusconi is het belangrijkste bindmiddel geworden van zijn centrum-linkse tegenstanders. Maar of hun dat morgen bij de parlementsverkiezingen de zege brengt is de vraag.

,,Het is triest dat je in Italië steeds tegen moet stemmen in plaats van voor. Jarenlang heb ik mijn stem uitgebracht om te voorkomen dat de communisten zouden aantreden, nu moeten we Berlusconi afstoppen. Heel mijn leven heb ik moeten stemmen om te voorkomen dat bepaalde types aan de macht kwamen.''

Franco Balesteri, een gepensioneerde bankmanager, vertelt het tegen iedereen die hij tegenkomt. Stem niet op Berlusconi. De rechtse mediamagnaat is een van de belangrijkste bindmiddelen geworden voor zijn tegenstanders bij centrum-links. Sommigen vertellen dat ze na jaren niet te stemmen morgen toch maar naar het stembureau gaan.

Het is deze tendens die Francesco Rutelli, aanvoerder van de centrum-linkse Olijfcoalitie, deze week bracht tot een vergelijking met de overwinning van Michael Schumacher voor Ferrari in de ronde van Spanje. ,,We zullen net als Schumacher in de laatste ronde winnen. Maar zonder dat de auto van onze tegenstander kapotgaat.''

Bankman Balesteri vertelt dat hij in ieder geval een kleine bijdrage heeft geleverd. Hij gaat vaak 's middags bocce spelen, een soort jeu de boules, met andere vrienden. Het is een wijk voor de gegoede middenklasse, en veel van zijn kameraden stemmen rechts. Maar Balesteri claimt dat hij een aantal sympathisanten van de Nationale Alliantie, de rechtse bondgenoot van Berlusconi, ertoe heeft overgehaald om van kamp te wisselen. In het traditionele recht-en-orde-denken van deze partij past niet het idee dat iemand premier wordt die democratische spelregels over belangenverstrengeling en morele onkreukbaarheid negeert.

Pure bluf, antwoordt Berlusconi op het vertrouwen dat afstraalt van Rutelli, die twee keer een felle strijd om het burgemeesterschap van Rome heeft gewonnen. Berlusconi gaat ervan uit dat de geschiedenis zich niet herhaalt. In 1996 lag de Olijfcoalitie tot op het laatste moment achter in de opiniepeilingen, om op het nippertje te winnen.

Rutelli heeft het advies van de winnaar van vijf jaar geleden, Romano Prodi, overgenomen om geen schreeuwerige campagne te voeren. Om zich niet te laten meeslepen door het retorisch en vaak demogagisch geweld van Berlusconi. Stapje voor stapje heeft hij zijn geloofwaardigheid vergroot als een man die de voortdurend kibbelende partijen binnen de coalitie bij elkaar kan houden.

Vervolg ITALIE: pagina 5

Rutelli geeft elan aan bijna verloren campagne

Vervolg van pagina 1

Andere adviezen kwamen van de Amerikaan Stan Greenberg, die ook de verkiezingscampagnes van Clinton en Gore heeft begeleid. Zo is het beeld ontstaan van een pragmatisch man, wars van ideologische scherpslijperij, iemand die zich qua communicatieve vaardigheden kan meten aan Berlusconi.

Het programmatische deel van Rutelli's politieke boodschap is niet bij iedereen helder overgekomen. In essentie is dat modernisering, vernieuwing. Net als Berlusconi, maar met veel meer aandacht voor de sociale kant van alle plannen. Een van zijn belangrijkste campagneleuzen was: ,,Een Italië van velen, niet van weinigen''. Maar het strategische deel heeft veel mensen in beweging gebracht. En dat was: we moeten Berlusconi tegenhouden.

Dat is de belangrijkste boodschap van het slotoffensief dat links heeft ingezet. Premier Amato, die volgens Rutelli een belangrijke ministerspost zou krijgen in een nieuw centrum-links kabinet, zei: ,,Italianen, doe de tv uit voordat Berlusconi uit het scherm stapt, werkelijkheid wordt, en onze huizen binnenkomt.''

Ook allerlei zangers en kunstenaars zijn gemobiliseerd. Het hoort bij het wij-gevoel van links, met een soms wat arrogante ondertoon dat links meer culturele bagage heeft dan rechts. Zo is acteur en regisseur Dario Fo begonnen met een theaterstuk over ,,de grote leugenaar Berlusconi''. Fo zegt: ,,Als Berlusconi de macht overneemt, hebben we voor tien jaar te huilen.''

Ook de komiek Roberto Benigni deed donderdagavond in een veel bekeken actualiteitenprogramma een duit in het zakje in het offensief tegen Berlusconi. ,,Hij wil altijd centraal staan. Op bruiloften de bruid, op begrafenissen de dode'', zei Benigni. En: ,,Ik kom hier niet om over politiek te praten, ik kom om over Berlusconi te praten.'' Of de steun van populaire artiesten als Benigni voldoende is om Rutelli te redden van zijn voorspelde nederlaag, is buitengewoon onzeker. Ook toen centrum-links vijf jaar geleden meer zetels kreeg, behaalde het kamp van Berlusconi meer stemmen. Bovendien fungeerde de protestpartij Lega Nord toen als stoorzender en zit de partij nu in de rechtse coalitie.

,,De nederlaag is niet onvermijdelijk'', heeft Rutelli keer op keer geroepen. Hij heeft elan weten te geven aan een groep politici die alle hoop om aan de macht te blijven, leek te hebben verloren. De 46-jarige Rutelli verwijt Berlusconi de absolute macht te willen, de padrone te willen worden van het land. Zelf presenteert hij zich, na acht jaar Rome, bescheidener als de man die de verzoening zoekt en de nieuwe ,,burgemeester van Italië'' wil zijn.

    • Marc Leijendekker