Gürsel Ö: vooral roekeloos

In de Dover-zaak legde de rechtbank fors minder straf op dan was geëist. Voor `doodslag' moest bewezen worden dat de verdachten de Chinezen moedwillig lieten stikken. Dat is het OM niet gelukt.

Geen woord van twijfel liet rechtbankpresident J. Silvis gisteren doorklinken. Gürsel Ö. en Haci D. waren degenen die vorig jaar het Dovertransport organiseerden waarbij 58 Chinezen overleden. Gürsel was de mensensmokkelbaas, Haci zijn secondant: daarvoor had het openbaar ministerie overvloedig bewijs aangeleverd.

Toch legde de rechtbank een fors lagere straf op dan officier van justitie J. Klunder twee weken geleden eiste. Vroeg Klunder twintig jaar voor Gürsel, en achttien voor Haci, de rechtbank veroordeelde beiden gisteren tot negen jaar gevangenisstraf.

Het verschil: de rechtbank meent dat het OM niet heeft bewezen dat de twee (en alle andere verdachten) schuldig zijn aan doodslag. Zij namen, met andere woorden, niet moedwillig het risico dat bijna alle zestig Chinezen, verstopt in een koelcontainer, tijdens de overtocht naar Dover zouden stikken.

Het bewijs dat het OM daarvoor twee weken geleden aandroeg bestond uit een fragiele redenering. De smokkelorganisatie van Gürsel voerde in april vorig jaar al een transport naar Dover uit waarbij vijftig Chinezen in ademnood kwamen. Mede daarom hadden de organisatoren voor de fatale rit van juni extra attentie voor de zuurstoftoevoer in de container. Ze boorden onder meer een extra gat in het tochtluik. Ook hadden ze er belang bij dat het luik tijdens de overtocht naar Dover werd gesloten, mede om een reprise van april te vermijden, toen de naar adem snakkende Chinezen aandacht van omstanders wisten te wekken. De organisatoren wisten kortom dat containersmokkel op deze schaal de dood tot gevolg kan hebben, aldus het OM.

Tegen die redenering pleit dat Gürsel noch enige andere verdachte (totaal waren er negen) er belang bij hadden dat de Chinezen zouden overlijden. In de deal die de organiserende `slangenkoppen' sluiten met een `onderaannemer' als Gürsel, geldt dat de betaling pas gebeurt als de smokkel is voltooid, stelt de rechtbank. Gürsel deed er aldus alles aan de `vracht' ongeschonden te leveren. Hij kende, in de woorden van de rechtbank, het risico van verstikking, maar heeft ,,niet welbewust een aanmerkelijke kans (-) aanvaard op de dood van een of meer gesmokkelde mensen''. Hij handelde ,,roekeloos'' en ,,grovelijk onvoorzichtig'', zei president Silvis - eerder dom dan berekenend.

Officier van justitie Klunder zei na afloop dat het vonnis aangeeft hoe miniem het verschil kan zijn tussen doodslag en `dood door schuld', wat de rechtbank wel bewezen acht. Hij signaleert bovendien een ,,grijs gebied'' tussen beide delicten als het om de bewijsvoering gaat. Evengoed kan men immers `grovelijke onvoorzichtigheid' aanvoeren als het willens en wetens nemen van het risico dat de dood zou intreden.

Hoe subtiel die verschillen ook zijn, bij de strafmaat ligt dat anders. De maximumstraf voor dood door schuld is één jaar, voor doodslag vijftien jaar. Gezien de verder gepleegde feiten en de ernst van de gevolgen kan men daar in de straftoemeting eenderde bij optellen: zo was Klunder op een eis van twintig jaar voor Gürsel Ö. gekomen. Met het vervallen van de doodslag kon de rechtbank nauwelijks hoger reiken dan negen jaar voor de hoofdverdachten.

Zo viel de straf voor de zeven andere verdachten ook aanzienlijk lager uit. Chauffeur Lammert N., die eerdere smokkelritten verzorgde, kreeg zeven jaar (eis vijftien), en bijvoorbeeld de zakenlieden Willem J. en Huub van K. drie respectievelijk vier jaar (eis tien). Twee kleinere verdachten, onder wie katvanger Van der S., kregen vrijspraak.

Toen de chauffeur van de fatale rit, Perry W., vorige maand in het Verenigd Koninkrijk veertien jaar celstraf kreeg opgelegd, leidde dat tot opgetrokken wenkbrauwen in Nederland. W. werd door een Britse jury wél schuldig verklaard aan doodslag, waarvoor in Groot-Brittannië levenslang als maximum geldt. Maar de rechter in het Britse Maidstone beperkte de straf - zonder toelichting - tot veertien jaar. Het beeld dat de Britten aanzienlijk zwaarder straffen dan Nederlandse rechters, lag aan diggelen. Nu niet meer.

Uitgebreid stond de rechtbank gisteren nog stil bij de beschuldiging van advocaten Doedens en Boone dat het smokkeltransport vorig jaar bewust is doorgelaten. Zonder omhaal zei Silvis dat de raadslieden hun grote woorden nooit met feiten hebben gestaafd - hoewel ze er veelvuldig de media mee haalden.

De Doverzaak is niet ten einde. Hoger beroep komt er hoe dan ook: Klunder moet er nog over nadenken maar advocaat J. Boone van Haci D. kondigde het gisteren al aan.

Los hiervan loopt in het Verenigd Koninkrijk onderzoek naar de Chinese opdrachtgevers van Gürsel, de `slangenkoppen'. Ö. heeft totnutoe gezwegen over zijn opdrachtgevers, maar kenners van het Britse onderzoek zeggen dat goede voortgang is geboekt. Arrestaties kunnen snel volgen, misschien al met een paar weken.