Belgen zoeken naar één lezing van oorlogsverleden

Het gedwongen vertrek van minister Sauwens brengt het debat over het oorlogsverleden in een stroomversnelling.

Het ontslag deze week van de Vlaamse minister Johan Sauwens wegens het bijwonen van een jubileumfeest van ex-Oostfrontstrijders heeft de discussie in Vlaanderen over de collaboratie met de Duitse bezetters in een stroomversnelling gebracht. Voor het eerst hebben ook Waalse politici aangegeven hierover met de Vlamingen te willen praten.

Minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel sprak voor een Franstalige radiozender over de wenselijkheid van een ,,sereen'' debat in België over het oorlogsverleden en de nasleep. Hierbij kunnen ook de fouten aan de orde komen die na de oorlog zijn begaan bij de bestraffing van sommige van collaboratie verdachte personen. Deze in Vlaanderen als `repressie' aangeduide naoorlogse episode heeft bij veel Vlaams-nationalisten voor ressentimenten gezorgd, wat een open debat over het oorlogsverleden vrijwel onmogelijk maakte.

Vorige zomer leek het debat over de Vlaamse collaboratie los te breken na de jaarlijkse IJzerbedevaart in Diksmuide – de herdenking van de Vlaamse gesneuvelden in de Eerste Wereldoorlog die tot een manifestatie van Vlaams-nationalisten werd. De Antwerpse emeritus-hoogleraar Frans-Jos Verdoodt bood daar namens het IJzerbedevaartcomité officieel excuses aan voor de collaboratie van veel Vlaamse nationalisten. Het kwam hem op een boegeroep te staan van aanwezige leden van het extreem-rechtse Vlaams Blok. Het excuus kwam voort uit een iniatief van progressieve Vlaams-nationalistische intellectuelen.

De voorzitter van het Vlaamse parlement, de socialist Norbert Batselier, kondigde aan dat de democratische partijen een debat zullen voeren over de omgang met het oorlogsverleden. De Batselier sprak van een ,,genuanceerd en volwassen debat over de oorlogsperiode, de collaboratie en ook over de repressie''. Volgens De Batselier kan een gesprek met daarbij Waalse politici een ,,zinvolle aanvulling'' zijn. De liberale fractieleider in het Vlaams parlement, Francis Vermeiren, vroeg de Vlaamse regering snel een besluit te nemen over de bouw van een holocaust-museum, waarvoor al eerder plannen werden gemaakt.

Minister van Buitenlandse Zaken Michel meende dat het gedwongen ontslag van minister Sauwens ,,het begin van een nieuwe geschiedenis voor Vlaanderen'' betekent. Volgens Michel wordt het hoog tijd voor ,,eenzelfde lezing van ons gezamenlijk oorlogsverleden.'' Tot nu toe deden Waalse politici collaboratie altijd af als een vooral Vlaamse zaak, terwijl volgens historici de collaboratie in Wallonië niet veel minder was. Maar waar een deel van de Vlaams-nationalisten de collaboratie vergoelijkten als ,,misleiding'' van personen die slechts Vlaamse idealen nastreefden – ook sommige politici van de Volksunie van de afgetreden minister Sauwens zeggen dat – werd collaboratie in Wallonië nooit gebagatelliseerd. Vanuit kringen van progressieve Vlaamse intellectuelen waren al eerder contacten gelegd met Franstalige politici, onder wie minister Michel en de Franstalige socialistische leider Elio di Rupo, voor een nationaal debat.

Di Rupo pleitte deze week via de media voor zo'n debat. Hij vindt dat in individuele gevallen dossiers van vermeende collaborateurs, of hun kinderen, moeten worden herzien. Zo is al jaren geleden uit studie van de rechtssocioloog Luc Huyse gebleken dat duizenden Vlamingen na de oorlog ten onrechte in de cel belandden, bezittingen of pensioenrechten verloren. Eerdere pogingen voor financiële genoegdoening stuitten in het verleden altijd op politiek verzet van de Franstalige politici.

De liberale Vlaamse minister-president Patrik Dewael, wiens grootvader in een Duits concentratiekamp omkwam, onderstreepte in het Vlaamse parlement dat zijn regering ,,vastbesloten is de strijd tegen onverdraagzaamheid en racisme op te voeren''. Hij zei dat Vlaanderen onder een ,,kwalijk maar totaal onjuist imago van een weinig verdraagzame deelstaat lijdt'' dat volgens hem wordt gevoed door een deel van de Franstalige pers. Dewael onderstreepte ook dat het niet aan Franstalige politici is ,,Vlaanderen lessen te lezen in verdraagzaamheid en democratie''.