`Wie is God' in drie kwartier

Kun je in drie kwartier college uitleggen wie God is? De deelnemers aan de cursus `Christendom voor dummies', afgelopen woensdag in een collegezaal van de Vrije Universiteit in Amsterdam, hoopten van wel.

Studente bewegingswetenschappen Cathelijne Berghouwer (25) was laatst in Rome, in het Vaticaan. Nu wil ze ,,snappen waarom al die mensen door de eeuwen heen hebben geloofd''.

Universitair medewerker Bas Bresters (27, niet kerkelijk) wil zich ook ,,verdiepen''. Zijn vrouw is gereformeerd (vrijgemaakt). En Marieke Hoogenboom (24), studente cultuur organistatie en management, heeft een broer die is bekeerd tot de pinkstergemeente. De cursus zal haar stof aanreiken voor de discussies met hem, hoopt ze. ,,Hij zegt dat hij gelukkig is. Maar dat is hij niet, volgens mij.''

Helemaal nieuw is de cursus Christendom voor dummies niet. In de serie lezingen die deel uitmaken van het Studium Generale, heeft het `bezinningscentrum' van de VU eerder colleges georganiseerd over levensbeschouwelijke onderwerpen. Het is de toevoeging `voor dummies' die de aandacht heeft getrokken. In het druilerige betonnen auditorium van het VU-gebouw lopen zo'n twintig journalisten rond die zich afvragen hoe onwetend de studenten van de van oorsprong gereformeerde universiteit wel niet zijn. Opvallend zijn ook de vele bejaarden in de zaal, studenten van het hovo, het hoger onderwijs voor ouderen. In een hoek staat een blauw looprek.

Vrijzinning hervormd predikante Lenie van Reijendam is ook een oudere mevrouw. Als ze haar ogen achter de dikke brillenglazen tot spleetjes samenknijpt (ze heeft oogproblemen), lijkt ze een beetje op zuster Godelieke, een creatie van Paul de Leeuw. Haar enthousiasme is ontwapenend.

Verwacht niet van predikante Van Reijendam te horen dat God bestaat. ,,De atheisten hebben gelijk'', zegt ze. ,,Maar de gelovigen weten waarom'', voegt ze er meteen aan toe, vrij naar Simon Carmiggelt. Ze krijgt er de lachers mee op haar hand, maar de toon van het `college' is ermee gezet. Wie dacht vandaag `waarheid' over God te weten te komen, komt bedrogen uit. Waarheid is er in verschillende soorten, houdt Van Reijendam de zaal voor. Wetenschappelijke waarheden zijn wat anders dan de waarheden van het geloof. Geloofswaarheden zijn vooral subjectief, gebaseerd op persoonlijke ervaringen, houdt ze haar toehoorders voor. Maar als ze begint te vertellen over die ervaringen, moet ook zij teruggevallen op de vertrouwde predikantenmiddelen van (bijbels) verhaal, parabel en metafoor. Het `college' verandert hiermee ogenblikkelijk in een vrijzinnige preek.

Hölderlin schreef: `Tot hem de afwezigheid Gods te hulp kwam'. Eigenlijk stond daar áánwezigheid, vertelt Van Reijendam. De dichter liet het op het laatste moment in de drukproeven veranderen. ,,Soms zeggen we Goddank. Goddank, hier heeft God niets mee te maken.''

Na de `preek' mogen er vragen worden gesteld. Lang niet alle vragenstellers blijken `dummies', zoals een onberispelijk geklede jongeman, die wil weten of Van Reijendam ,,niet ook vindt dat de verzoening essentieel is voor het in contact komen met God''.

Sommige vragen zijn echte vragen, en geen getuigenissen.

,,Wat ik wil weten'', zegt een gebruinde vijftiger, ,,is hoe het kan dat je toch gelooft in een hogere macht, hoe je dan bevestigingen krijgt van zijn bestaan.''

Van Reijendam lacht minzaam. ,,Geloven is het ervaren van die bevestigingen.''

,,Maar die zijn er zo weinig'', zegt de man teneergeslagen. ,,Daarom stel ik die vraag ook.''

Van Rijendam kijkt bemoedigend. Ze vertelt hoe ze drie maanden lang ,,alleen met atheïsten'' sprak. ,,Ik ging niet naar de kerk, ik las niet in de bijbel, ik praatte alleen met niet-gelovigen. Heel leerzaam, maar ik voelde dat ik verdroogde.''

Toen ze zich daarna voor het eerst weer tijdens de bijbelkring over de schrift boog, was het er ineens weer, lacht ze. ,,God sprak tot mij.''

Na afloop is er applaus. Studente Thelma (haar achternaam wil ze niet kwijt) kijkt toch een tikje teleurgesteld. ,,Ik had toch iets tastbaarders verwacht.''

    • Steven Derix