`Schrijf je over Amerika, dan schrijf je over misdaad'

De Amerikaanse schrijver Michael Connelly schreef inmiddels zes boeken over de eenzame politieman Hieronymus (Harry) Bosch. ,,Mijn Los Angeles is half literair, half werkelijkheid.'

,,Zie je, dat zou me in Amerika nooit overkomen, dat iemand in verband met mijn werk de naam Dostojevski laat vallen.' De blauwe ogen van misdaadschrijver Michael Connelly, wazig van de jetlag, staan plotseling een stuk helderder. ,,Daarom kom ik zo graag naar Europa. In Amerika wordt het crimegenre afgedaan als entertainment. In Europa heeft men meer oog voor schrijvers die het gebruiken om gecompliceerde personages te scheppen, morele vragen te stellen en serieuze maatschappelijke thema's aan te snijden.

Connelly, begin veertig, is de auteur van negen boeken, waarvan er zes Harry (Hieronymus) Bosch als hoofdpersoon hebben. Bosch is een eenzame, broeierige politieman in Los Angeles, die in een voortdurend gevecht is met zowel zijn eigen morele dilemma's als met zijn superieuren. De policiers van Connelly zijn sinds het verschijnen van The Poet (1996), een thriller zonder Bosch, bestsellers in Amerika en Europa. Hoogtepunt is het inktzwarte Angels Flight, waarin een door raciale spanningen op springen staand Los Angeles het decor vormt.

Die stad is de eigenlijke hoofdpersoon van de meeste boeken van Connelly, en het verbaast me dat hij er helemaal niet vandaan komt. Hij groeide op in Florida, waar hij na zijn studie journalist werd. Maar Los Angeles fascineerde hem op afstand, net als het genre van de misdaaddroman. ,,Ik wist altijd dat ik wilde schrijven, en toen ik in Los Angeles als misdaadverslaggever ging werken, zag ik dat als een middel om mijn doel te bereiken. Los Angeles kende ik uit films als Chinatown en natuurlijk uit de boeken van schrijvers als Raymond Chandler, maar ik wilde ook zien hoe het daar werkelijk was, hoe de politie te werk ging, hoe het onderzoek naar een moord verliep. Ik heb in de dertien jaar dat ik het deed, ook nooit promotie willen maken. Ik denk dat mijn boeken dat weerspiegelen, zij zijn herkenbaar literair in de traditie van Chandler, en tegelijkertijd zijn ze realistisch. Ook de getourmenteerde Harry Bosch zelf heeft die gespleten achtergrond.

James Ellroy

,,Ik heb een aantal politiemannen gebruikt die ik tijdens mijn werk als verslaggever had leren kennen, maar hij is ook afkomstig van film en romans. Zijn achtergrond, een moeder die als prostituee werkte en vermoord werd, heb ik uit het leven van collega James Ellroy gepakt. De naam leende ik natuurlijk van de schilder, wiens werk ik tijdens mijn studie leerde kennen.'

Een riskante naam, merk ik op. ,,Zeker hier in Europa. Als er geen geloofwaardig personage aan vast zit, loop je het gevaar dat zo'n naam een gimmick is en verder niets. Maar vergis je niet, in Amerika wordt me nog vaak genoeg gevraagd hoe ik toch aan die intrigerende naam ben gekomen. Waar ik achter ben gekomen, is dat Bosch steeds meer op mijzelf begint te lijken. In het begin was hij vooral bedacht, ik wilde hem bewust in niets op mijzelf laten lijken. Inmiddels ventileert hij steeds vaker meningen die de mijne zijn, koestert hij gevoelens die herken.

,,Bosch is een personage dat een ontwikkeling doormaakt. Wat hem overkomt, verandert hem. Dat kan ook niet anders, als je zijn werk doet. In mijn nieuwste boek, A Darkness More Than Night, speel ik met de gedachte dat Bosch aangetast zou kunnen zijn door de menselijke verschrikkingen waarmee hij dag in dag uit te maken krijgt. Ik gebruik een citaat van Nietzsche: wanneer je maar vaak genoeg in de afgrond staart, opent de afgrond zich ook in jou. Traditioneel verwacht men dat de held in een thriller over een rotsvaste moraal beschikt, die niet stuk te krijgen is, wat er ook gebeurt. Chandler heeft daar een principe van gemaakt. Maar dat heeft niets met de werkelijkheid te maken. Als verslaggever heb ik vaak genoeg moeten schrijven over geweldige politiemannen die uiteindelijk toch over de schreef gingen. In A Darkness More Than Night heb ik willen laten zien, dat ook Harry Bosch een prijs moet betalen. Sommige lezers hebben geprotesteerd. Maar ik heb het volgende boek al geschreven en ik weet dat Bosch niet zonder schuldbesef is.'

Behalve hun eigen morele dilemma's moeten de personages van Connelly opboksen tegen een vijandige omgeving. De grootste vijanden van Harry Bosch zijn vaak genoeg niet de moordenaars die hij probeert te vangen, maar zijn eigen collega's bij de politie, de LAPD, waar sinds de rellen van 1994 en de zaak O.J. Simpson achterdocht en naijver hoogtij vieren. ,,Het is zeker waar dat de politiemacht van Los Angeles geregeerd wordt door machtspolitiek, maar ik geef ook meteen toe dat ik hier en daar overdrijf om het gevoel van beklemming te bewerkstelligen.

Corrupt

,,Bosch wordt voortdurend gedwarsboomd in zijn werk door mensen die dubieuze motieven hebben. Tijdens signeersessies komen er genoeg politiemensen op me af om te zeggen dat het helemaal klopt, maar dat betekent alleen dat ze het zo ervaren, niet dat het ook werkelijk zo corrupt en claustrofobisch is als ik het beschrijf.'

Hoewel het werk van Connelly in zijn morele betrokkenheid hemelsbreed verschilt van dat van de ironische grootmeester Elmore Leonard, hebben beiden de neiging om hun personages langer te laten leven dan één boek. Net als bij Leonard, duiken in het recente werk van Connelly steeds opnieuw bekende gezichten uit eerdere romans op. ,,Het is een literair procédé, ik heb niet het gevoel dat al die personages ook werkelijk bestaan. Maar ik wil in mijn boeken een wereld scheppen als op een schilderij van Jeroen Bosch. Je ziet van alles tegelijkertijd gebeuren, mensen uit verschillende werelden kunnen elkaar plotseling tegenkomen. Mijn Los Angeles is, zoals ik al zei, half literair, half werkelijkheid. Het is een uitzinnige stad, oneindig fascinerend, vol mensen die er ook maar terecht gekomen zijn en er alleen voor staan. Het nadeel van die stad als literair decor is dat het al zo vaak gebruikt is door andere schrijvers. In mijn boeken wil ik mijn Los Angeles beschrijven. In die stad zijn moorden aan de orde van de dag, niemand kijkt ervan op, alleen iemand als Harry Bosch kan het werkelijk iets schelen. Anders dan zoveel van zijn collega's laat hij zich niet leiden door eigenbelang. Hij heeft nog zoiets als een missie.'

In zijn latere boeken lijkt Connelly zich ook in toennemende mate ongemakkelijk te voelen met de ongeschreven regels van het genre. Volgende die regels wordt aan het einde van het verhaal de morele orde hersteld. In het Los Angeles van Connelly heerst helemaal geen orde meer. ,,Ja, aan het slot moet de puzzel compleet zijn, de ware toedracht bekend, de bad guy krijgt zijn verdiende loon, enzovoort. Dat zit me niet lekker, als misdaadjournalist heb ik geleerd dat de meeste moorden niet opgelost worden. De regels van het plot doen afbreuk aan de geloofwaardigheid. Ik probeer wel steeds vaker eronderuit te komen. In The Poet liet ik de moordenaar er tussenuit knijpen, en iedereen dacht dat ik dat deed om een vervolg te kunnen schrijven! Er komt helemaal geen vervolg, deze moordenaar wordt nooit gepakt. Ik kan me wel voorstellen dat ik een keer een boek schrijf dat geen misdaadroman is. Maar ik zie mezelf geen roman zonder misdaad schrijven. Schrijf je over Amerika, dan schrijf je over misdaad.'

Michael Connelly: Donkerder dan de nacht (A Darkness More Than Night). Vert. Renée Dowden. De Boekerij, 330 blz. ƒ37,95. De boeken van Connelly worden uitgegeven door Orion, de Nederlandse vertalingen door De Boekerij.

Buitenlandse literatuur