Lippenstift feminisme

Feministes zijn woedend over de mannenjacht in de tv-serie `Ally McBeal' of de film `Het dagboek van Bridget Jones'. Maar Ally en Bridget zijn heldinnen van onze tijd.

Vier keer Bridget Jones in de film Bridget Jones's Diary. Haar dikke kont terwijl ze langs een brandweerslang naar beneden suist. Haar slappe grote boezem samengeperst in een net iets te strakke jurk. Haar Ma Flodder-kapsel na een ritje in een auto met een open dak. Het vet lillend op haar benen als ze in haar ondergoed met daarover slechts een regenjas achter een man aan rent. Een vieze vrouw!

Bridget Jones is een single woman van 32 jaar, die als secretaresse werkt op een uitgeverij, droomt van de ideale man en haast heeft om hem te vinden. `Vrouwen hebben een Uiterste Verkoopdatum', aldus Bridget.

Bridget, ze wordt gespeeld door Renee Zellweger, is lekker stevig. Niet echt dik, geen Roseanne of een Rubensvrouw, geen Big Diet-achtige taferelen, maar gewoon ietsjes te. Ze bezwijkt voor alles wat slecht voor haar is en dat is haar grote charme. Ze rookt, drinkt en verorbert talloze repen chocola, om vervolgens bezorgd haar gewicht in haar dagboek te noteren. Haar overmatige consumptie is een onderdeel van de conditie die alleen-zijn heet.

Bridget Jones werd in 1995 bedacht door de schrijfster Helen Fielding, voor een wekelijkse column in The Independent. Later bewerkte ze haar stukken tot een boek, The Diary of Bridget Jones (1997), dat in meer dan 32 landen verscheen en waarvan meer dan vijf miljoen exemplaren verkocht werden. De verfilming, Bridget Jones's Diary, is nu al een kaskraker. De film brak het record van de beste premièreweek van een Britse film, dat op naam stond van Notting Hill. Het succes van Bridget is ongetwijfeld te danken aan het hoge herkenbaarheidsgehalte (er zullen weinig vrouwen zijn die nooit piekeren over hun uiterlijk, hun liefdesleven en de samenhang tussen die twee) en de geestige wijze waarop het miserabele leven van een gewone vrouw wordt getoond. Bridget is onhandig en onzeker, maar ook grappig en innemend. Ze is, in de woorden van een Engelse krant, `a lovable loser'. Bridget werd uitgeroepen tot de vleeswording van de `Female Zeitgeist' en `Every Woman'.

Hetzelfde jaar dat de mollige Bridget Jones de Britse markt veroverde, werd in Amerika een graatmager televisiepersonage met soortgelijke eigenschappen geboren: Ally McBeal. Ally is een neurotische jonge advocate, die naarstig op zoek is naar de ware. Ze is begin dertig en haar biologische klok tikt door, maar de ideale man heeft zich nog niet gemeld. Dat maakt Ally onzeker. We zien hoe ze in gezelschap van mannen de een na de andere blunder begaat, terwijl ze 's avonds in een flanellen pyjama met een knuffelbeertje in haar armen fantaseert over de ridder op het witte paard.

Wat Ally en Bridget gemeen hebben is hun neiging tot zelfverkleining. Anders dan het macha-feminisme van Madonna en de girlpower van de Spice Girls of van de virtuele vechtvrouw Lara Croft, waarin maakbaarheid, zelfverbetering, zelfcontrole en macht hoog worden aangeslagen, gaat het bij Bridget en Ally om het accepteren van je onzekerheden en het van jezelf houden `zoals je bent'. Hun zwakke plekken zijn hun grootste charmes.

Ze worden opgeblazen tot cartooneske proporties. ,,Vandaag 21 x mijn antwoordapparaat gebeld, 188 sigaretten, alcoholische eenheden: o, duizenden'', verzucht Bridget. Ally's onzekerheden zien we via indrukken van haar fantasie. Als ze een foutje maakt zien we haar bijvoorbeeld letterlijk door de grond zakken of op een vuilnisbelt gekieperd worden.

Ze is in opmars, de komisch neurotische vrouw die naar hartelust haar kwetsbaarheden etaleert. Maar de dommigheid van dit type vrouw wekt ook ergernis. Een Engelse feministe riep de Anti-Bridget Jones Brigade in het leven en een Amerikaanse journaliste schreef dat niet RSI, de gsm-duim of ME, maar `TWM' de maatschappij bedreigde: Talented Women Malaise, een mysterieuze aandoening waarbij de intelligentie van vrouwen tot dramatische dieptepunten keldert als er een man in de buurt is. Volgens haar is de `Brit-hit' een teken van de complete debilisering en neurotisering van de vrouwelijke helft van de samenleving. Bridget Jones denkt bijvoorbeeld dat El Niño een Latijns-Amerikaanse dans is en de enige vraag die haar te binnen schiet als ze Salman Rushdie op een boekpresentatie ontmoet, is: `Pardon, weet u waar de toiletten zijn'. Ally mag dan advocate zijn, een volwassen geleerde vrouw, zodra er een aantrekkelijke man in de buurt komt, is ze plots niet meer in staat tot het uitspreken van volzinnen. Zowel Bridget als Ally zijn gefixeerd op het vinden van de ware Jacob, zonder man lijkt hun bestaan onvolmaakt. Gloria Steinem en Erica Jong, feministes van het eerste uur, reageerden woedend op het succes van de tv-serie Ally McBeal: ,,Hebben wij hiervoor destijds onze beha's verbrand?''

De feministische woede richt zich bij Ally McBeal ook op de lengte van haar rokje. Ally is een brainbabe, met de nadruk op babe; een slimme en succesvolle vrouw in een minirok. Volgens Ally zegt de lengte van haar rokje echter niets over haar feministisch bewustzijn – in de rechtszaal verdedigt Ally ontslagen lesbiennes, zwarte dokters en wraakzuchtige echtgenotes die door hun man zijn bedonderd. Ally: ,,Mannen proberen me altijd met hun ogen uit te kleden. Ik bespaar ze wat tijd, dat is alles.'' Het is een gevat antwoord, waarmee ze aangeeft dat ze zich bewust is van de traditionele rol van de vrouw als lustobject, maar ook aangeeft dat ze vrouwelijk wil blijven. Ally en haar vrouwelijke collega's doen aan wat ik `lippenstift feminisme' zou willen noemen, dat wil zeggen: feminisme in een aantrekkelijke verpakking. Een feminisme dat mannen wil verleiden. Bovengenoemde oerfeministen oordelen daar harder over. Vrouwen die eruit zien als sexy Barbiepoppen en heel geëmancipeerde dingen roepen om daar vervolgens nerveus om te giechelen, zijn eerder voorbeelden van het `do-me feminism', of wel, het neuk-me-feminisme, een feminisme waar mannen geil van worden.

Een beetje gelijk hebben ze wel, de kritische feministen. Als Bridget en Ally de nieuwe rolmodellen van deze tijd zijn, is dat niet louter feestelijk nieuws. Op het eerste gezicht doorbreekt Ally allerlei seksuele taboes. Zo heeft ze een relatie met een zwarte man, een vluggertje met een technicus in de wasserette, een affaire met een biseksuele man, en probeert ze te zoenen met een vrouw.

Maar als het erop aan komt is de Ally McBeal in bed heel wat minder politiek correct dan in de rechtszaal. Met de zwarte man breekt ze al snel (`hij was te lief'); de technicus is haar te simpel van geest, van de biseksueel krijgt ze nare fantasieën over anale seks en aids. En lesbisch, dat is ze zeker niet! Behalve Ally's bedpolitiek irriteert haar neurotische domme gegiechel op den duur.

Iets soortgelijks geldt ook voor Bridget: hoelang kunnen we haar gezucht op de weegschaal verdragen? In zekere zin gaat Bridget Jones's Diary over de acceptatie van jezelf, je lichaam vooral. Dat thema borduurt voort op een strijd die in 1978 door feministe Susan Orbach in Mooi dik is niet lelijk op de agenda werd gezet. In het boek is er nog de scherpe pen van Helen Fielding, die je ervan overtuigt dat geestigheid een zekere mate van intelligentie vooronderstelt, daardoor kun je het boek als een parodie op dit type feminisme lezen. Maar op het witte doek blijft meer romantiek dan satire over. Daar komt bij dat de jaren tachtig-muziek van Chaka Kahn, Billy Joel, en ook Aretha Franklin, je voortdurend het gevoel geeft terug in de tijd te zijn gezet. Hoe grappig ook, de dromen van Bridget en Ally doen sterker denken aan Julia Roberts in Pretty Woman (o, prins op het witte paard, kom, verlos en red mij) dan aan Roberts in Runaway Bride (hoe kom ik zo gauw mogelijk weg uit de gevangenis die huwelijk heet?)

Tussen macha Madonna (zelfvergroting) en de neuroten Ally en Bridget (zelfverkleining), zit echter ruimte. Iets minder braaf dan Ally en Bridget, en ook iets later op de avond (na Ally McBeal) zijn de vrouwen van de televisieserie Sex and the City te zien, een serie gebaseerd op columns van Candace Bushnell. Vier singletons uit New York, Carrie (journalist), Samantha (mannenverslindster), Miranda (carrièrevrouw) en Charlotte (romantica) doen, zij ook, pogingen om de ware aan de haak te slaan. Ze hebben banen, appartementen en zien er sexy uit, maar ze wekken minder dan Ally en Bridget de indruk dat ze zonder man totaal instorten. Deze vrouwen winkelen wat rond in het aanbod Man en komen tot de conclusie dat zijn toestand miserabel is. Twijfelen Ally en Bridget bij pech in de liefde toch in eerste instantie aan zichzelf, de vrouwen van Sex and the City twijfelen aan hem. Waar Ally en Bridget nog snakken naar de ideale man, laten Charlotte, Miranda, Samantha en Carrie zien dat je intussen nog een plezierig leven kunt leiden. Je hoeft niet per se, zoals Ally, meteen naar de therapeut als je geen partner hebt, of tien zelfhulpboeken aan te schaffen, zoals Bridget. Maar je hoeft ook geen mannenhaatster te worden en mannen om hun onvolmaaktheden aan de kant te schuiven. In plaats daarvan kun je beter grapjes over ze maken.

Natuurlijk is er op Sex and the City ook wel het een en ander aan te merken. Dat het vrijwel alleen maar over seks gaat, bijvoorbeeld. Tijdens hun lunches praten de vrouwen het liefst over mannen en hun seksuele tekortkomingen. Is er niet meer in het leven dan roddelen over mannen en hun prestaties in bed? Gelukkig zijn er ook momenten dat de vrouwen hun kwetsbare kant laten zien, zoals Samantha, die er tijdens een ziekbed achter komt dat haar one-night stands hun beperking kennen. De zieke Samantha stuntelt onhandig met de gordijnrail die steeds naar beneden valt. Ze is grappig, zonder dat ze totaal doorschiet in een Bridget-wat-ben-ik-een-kluns-slapstick.

En de mannen? Daarvoor maakt het weer niet uit of je nu naar Ally McBeal, Sex and the City of Bridget Jones's Diary kijkt. De rollen zijn omgedraaid: vrouwen definiëren en beoordelen de mannen voortdurend. Steeds wordt de man langs de feministische en seksuele lat gelegd, wat overigens een bredere trend is, denk aan het succes van Sophie Perriers De mannen van Nederland en de te verschijnen bundel van Emma Brunt Een man om nooit te vergeten. Als we Ally, Bridget, Miranda, Charlotte, Carry en Samantha moeten geloven, dan is het met de man droef gesteld. Ze zijn er nog altijd maar in twee soorten: macho's en softies. Bridget Jones bijvoorbeeld moet kiezen tussen de avances van haar overspelige baas Daniel Cleaver (in de verfilming briljant gecast met Hugh Grant) en Mark Darcy (Colin Firth, die in de Jane Austen-serie Pride and Prejudice Mr. Darcy speelde). Hij is een zeer beschaafde en verstandige jongen die een door zijn moeder gebreide trui draagt, maar weer wel in de gaten heeft dat het bij vrouwen niet alleen om de verpakking gaat. In een prachtige scène gaan de twee mannen met elkaar op de vuist. Bridget neemt het heft in handen en kiest. Voor Mark Darcy. Van hem krijgt ze een nieuw dagboek ten geschenke, omdat ze nu met hem een nieuw leven gaat beginnen. Stralend neemt ze het in ontvangst. Zij draagt een regenjas, met daaronder slechts ondergoed. Een geestige vondst, deze vertederende vieze vrouw.

Behalve in hun visie op de man, is er nog een overeenkomst die de vrouwen bindt. Als komieken zijn Ally, Bridget en de vrouwen van Sex and the City sterk en vaak verrassend. Daarin schuilt hun kracht en precies dat maakt hen tot heldinnen van deze tijd. We lachen, maar we lachen hen niet uit. We lachen uit herkenning en soms een beetje uit leedvermaak als de mannen er van langs krijgen. Maar bovenal lachen we bevrijd: onze lach onthult de normen en waarden als het om vrouwen en mannen gaat, de eeuwige worsteling van beide seksen, met elkaar en met zichzelf. Terwijl vrouwen dubben over de lengte van de rok na het feminisme, gaan verwarde mannen met elkaar op de vuist om te kijken of ze zo uit kunnen vinden wie de toekomst heeft, de macho of de softie.

`Bridget Jones's Diary' draait vanaf 7 juni in de bioscoop. `Het dagboek van Bridget Jones' en `Het nieuwe dagboek van Bridget Jones' van Helen Fielding zijn in het Nederlands verschenen bij Prometheus, evenals `Seks en de grote stad' van Candace Bushnell. `Ally McBeal' en `Sex and the City' worden op dinsdagavond uitgezonden op Net 5.

`Hebben wij hiervoor destijds onze beha's verbrand?' Ally McBeal: `Mannen kleden me altijd met hun ogen uit. Ik bespaar ze wat tijd, dat is alles'

'