Turkse winkel levert ook politieagent

Turkse winkels en koffiehuizen vormen een steeds vanzelfsprekender plek voor headhunters die erop uit zijn gestuurd om de tekorten bij de politie aan te vullen. Om de toelatingseisen op peil te houden, moeten de selectie-methoden worden aangepast.

,,Ik ga daar zitten, in mijn nette pak, en na een tijdje vragen de mensen zich af wat ik kom doen. Als ik zeg dat ik werk voor ze heb, komen ze massaal op me af.''

Bij de Turkse koffiehuizen in de Utrechtse wijk Lombok is Kalender Ilbay (23) vaste klant. Voor het uitzendbureau Tempo Team is hij op zoek naar allochtonen die als agent of surveillant aan de slag willen in Utrecht en omstreken. ,,Het loopt geweldig'', zegt hij. ,,Ik heb al veertig serieuze kandidaten gevonden.''

Kalender Ilbay heeft de afgelopen weken ,,duizenden en duizenden'' wervingsposters uitgedeeld. Hij hangt ze op bij de Turkse groentewinkels in de Kanaalstraat, bij de shoarmazaken en de kappers. Hij schakelt de imams van de moskeeën in, probeert hun vertrouwen te winnen. Op straat spreekt hij de oudere mannen aan: wilt u familie en bekenden vertellen dat de politie personeel zoekt? ,,Bij het avondeten komt het ter sprake en een paar dagen later krijg ik een telefoontje van een zoon of dochter.'' Met belangstellenden maakt Ilday een afspraak om te zien of ze aan de eisen voldoen. Zo niet, dan biedt hij ander werk aan.

Ilbay staat er niet alleen voor. Ook via banenmarkten, festivals en internet werft de politie allochtone surveillanten, agenten en inspecteurs. Mede door de vergrijzing van de korpsen zijn de komende decennia tienduizenden nieuwe collega's nodig. Uit demografische ontwikkelingen valt eenvoudig af te leiden dat een groot deel van de nieuwelingen van buitenlandse komaf zal moeten zijn.

Nu nog zijn allochtonen ondervertegenwoordigd bij de politie. In de grote steden, waar ongeveer dertig procent van de bevolking van buitenlandse komaf is, schommelt hun aandeel rond de 6 procent. Ahmed Marouan (47) die bij de Utrechtse politie verantwoordelijk is voor werving van allochtonen is ervan overtuigd dat dit gaat veranderen.

De doelgroep staat echter niet te trappelen. Er zijn vele alternatieven, en het imago van de politie bij allochtone jongeren is niet best. ,,Ook autochtone jongeren hebben een volstrekt verkeerd beeld van het werk bij de politie'', relativeert Marouan.

Voor dit jaar zoekt Marouan zestig geschikte kandidaten voor de politie-opleiding. ,,Dat betekende tot voor kort dat ik 600 geïnteresseerden zou moeten hebben. Nu denk ik dat 300 een realistisch getal is.'' Want er zullen er minder mensen dan voorheen afvallen in de aannameprocedure, vermoedt Marouan.

In de jaren negentig was hij betrokken bij het `Tempo-project', dat snel tot meer allochtone agenten moest leiden. Evaluaties wezen erop dat de toelatingseisen niet moesten worden aangepast, maar de begeleiding van kandidaten wel. ,,Ik kijk heel kritisch naar elke kandidaat en spreek met ieder van hen afzonderlijk'', zegt Marouan. Zonodig biedt hij de geïnteresseerden de mogelijkheid om een voortraject te volgen. De kandidaat-agenten spijkeren in drie maanden de taal en de maatschappelijke kennis bij en leren het een en ander van de beroepshouding die later van hen verwacht wordt. Volgens Marouan zijn de resultaten verrassend positief. ,,Men beseft te weinig dat het fundament van allochtone jongeren nog niet van beton is. In het voortraject veranderen zij twee keer zo snel als blanke jongeren. Die zijn veel zekerder van zichzelf'', stelt Marouan.

De politie-regio Rijnmond heeft het adviesbureau SSNT-intercultureel netwerk management ingehuurd voor de werving van allochtonen. Bij het bureau van Seyfi Özgüzel (46), voormalig rijksinspecteur voor het hoger onderwijs, kunnen allochtonen in Rotterdam ook terecht voor een gedegen voorbereiding op de selectieprocedure.

,,Vroeger ging het er bij de selectie om of iemand op dat moment geschikt was voor de politie'', zegt Özgüzel. ,,Nu is de vraag: heb je de capaciteit om het over een of twee jaar te halen?'' De psychologische test is daarbij het grote struikelblok, meent Özgüzel. ,,De bedoeling ervan is om erachter te komen hoe iemand zich in extreme omstandigheden zal gedragen.''

Dat gebeurt met een rollenspel. Zowel Özgüzel als Marouad vinden dat allochtone kandidaten in deze fase onnodig afgewezen worden, doordat de - blanke - psychologen en acteurs de houding en reacties van allochtonen onjuist inschatten. Özgüzel: ,,Het is niet nodig om tegen een Turkse jongen te zeggen dat zijn moeder een hoer is, wanneer je wilt weten hoe hij zich zal houden.'' Marouad: ,,Iemand die van binnen heel beheerst is, kan door een blanke bril bezien overkomen als te autoritair. Een temperamentvol persoon kan verkeerd begrepen worden omdat hij met zijn handen zwaait.''

Twee jaar geleden publiceerde het Landelijk Selectie- en Opsporingsinstituut Politie een rapport waarin de selectie-methoden werden gekritiseerd. Volgens een woordvoerder van de LSOP is de methodiek inmiddels aangepast aan de laatste psychometrische inzichten en gebeurt het nu op een `cultuur-faire' wijze. Ahmed Marouad zorgt er in Utrecht voor dat bij de afsluitende gesprek van de selectieprocedure altijd een allochtone politiefunctionaris aanwezig is. Het liefst zou hij dit overigens ook zien bij autochtone kandidaten. Marouad: ,,Van iedere kandidaat zou de multi-culturele gezindheid eigenlijk getest moeten worden.''

In het licht van eerdere ervaringen lijkt dat geen overbodige luxe. Nog maar een paar jaar geleden overtrof de uitstroom van allochtonen de instroom. Een nare sfeer bij de politie - racisme? - zou daaraan ten grondslag liggen. Inmiddels komen er weer meer allochtonen bij dan er vertrekken. ,,Vier mensen die naar het bedrijfsleven waren vertrokken, zijn weer teruggekeerd'', zegt Marouan. ,,Ze misten de spanning.''

özgüzel beklemtoont dat niet alleen het blanke politie-apparaat zich moet aanpassen. Ook allochtonen moeten verantwoordelijkheid durven nemen. ,,`Laat de argwaan achter je', roept hij. ,,`We leven in de eeuw van de participatie', zeg ik wel eens tegen de jongeren op straat. `Zij, de politie, smeken jullie om binnen te komen. Maar je moet zelf de macht willen grijpen'.'' Kalender Ilbay kan dat helemaal onderschrijven: hij wil zichzelf kandidaat stellen voor de Tweede Kamerverkiezingen van volgend jaar.