Tekeningen Trockel altijd in wording

Het werk van de Keulse kunstenares Rosemarie Trockel (1952) beweegt zich tussen huisvlijt en Moderne Kunst. Met veel humor en relativeringsvermogen laveert zij tussen deze twee polen heen en weer en verbindt ze met elkaar. Al doende verwierf zij internationaal bekendheid als exponent van de feministische, deconstructivistische tendens in de kunst. Haar Strickbildern, gebreide schilderijen, zijn er een voorbeeld van. De Pont heeft onder meer het werk Cogito, ergo sum (1988) in de collectie, een egaal grijs gebreid schilderij met daarin, in kinderlijk handschrift, de beroemde woorden van Descartes, en rechtsonderin een zwart vierkant. Denken was eeuwenlang een recht dat was voorbehouden aan mannen, maar ook breiende vrouwen denken. Dit werk dat Descartes en Malevitsj samenbrengt, verwijst naar de op het Verlichtingsdenken gebaseerde traditie van het Modernisme. De Strickbildern zijn overigens niet met de hand gebreid, maar met een computergestuurde breimachine. De regelmatige structuur van Trockels brei-werken refereert aan het raster die een lange traditie in de schilderkunst heeft.

Trockel groeide op in het Duitsland van de Wiederafbau. In het huiselijk leven speelden vrouwentijdschriften met huishoudelijke tips, recepten, en naai- en breipatronen een belangrijke rol. Een huisvrouw schiep er eer in om met schaarse middelen iets goeds te maken of te koken voor haar gezin. Trockel verwerkt dit repertoire van huiselijkheid en design, van `de nederige esthetiek voor vrouwen', zoals de Duitse kunstcriticus Jutta Koether het noemt, in haar kunst. Zij heeft een grote liefde voor het ambachtelijke aspect van het vervaardigen van objecten, en van namaken en reproduceren. Typerend is ook dat zij haar opleiding gevolgd heeft aan de Fachhochschule für Kunst und Design in Keulen. Kort daarna echter trad zij, als enig vrouwelijk lid, toe tot de kunstenaarsgroep Mülheimer Freiheit, waarvan Georg Dokoupil en Walter Dahn de bekendste vertegenwoordigers waren. Zij was ook het enige lid van de groep dat niet schilderde, maar objecten maakte.

Het tekenen vormt de grondslag van Trockels werk. Haar bladen zijn een Fundgrube aan ideeën, herinneringen, associaties. Kunststichting De Pont toont een overzicht van 20 jaar tekenen van Trockel, dat eerder in het prentenkabinet van het Centre Pompidou te zien was. Gedurende een bepaalde periode concentreert zij zich op één of enkele thema's zodat groepen van tekeningen ontstaan, zoals studies van chimpansees of portretten met lange Pinocchio-neuzen. Mooi is bijvoorbeeld een serie van 10 aquarellen met marionetten, waarbij dieren spelen met mensenpoppen.

Het opvallendste aspect van Trockels tekeningen zijn de verschuivingen in het beeld. Het beeld is permanent in wording, het transformeert en is daarmee nooit eenduidig. Een hoofd kan veranderen in een vaas en vervolgens in een dierenkop. Gekopieerde tekeningen zijn net verschoven ten opzichte van elkaar op één blad, wat een prachtig effect heeft, vooral wanneer het een tekening is van een hond in een gebreid truitje en het breipatroon verdubbeld is. Ook portretten zijn, letterlijk, dubbelzinnig. Trockel combineert fotoportretten van verschillende personen tot één geheel, bijvoorbeeld van Cindy Sherman met Jeff Koons, of van haarzelf met Dokoupil. De tekeningen uit de laatste jaren zijn iets harder, doordat Trockel foto's overtekent, wat een Warhol-achtige lijnvoering tot resulaat heeft. Zoals in tekeningen van slapende of luierende mannen en jongens, met een mooie versluierde erotiek.

Trockels bladen zijn gevarieerd, lichtvoetig en speels vingeroefeningen in de beste zin van het woord. Dat die lichtvoetigheid in haar werk iets anders kan verbergen, blijkt uit het prachtige filmpje Manus Spleen, ook te zien in De Pont. We zien een vrolijk verjaarsfeestje, met een mooie blonde vrouw, niet al te jong meer, die een kaars op een taartje uitblaast. Zij richt zich op, zij heeft een hoogzwangere buik in een strakke zwarte jurk. Met een harde knal springt de buik vervolgens kapot, het is een ballon die zij schaterlachend doorprikt met een speld. Dit gebeurt keer op keer; onder een dun laagje feestelijke luidruchtigheid gaat angst en hysterie schuil.

Tekeningen van Rosemarie Trockel in De Pont, Wilhelminapark 1, Tilburg. T/m 26 augustus. Dizo 11-17 uur.