`NS'ers geplaagd door wantrouwen'

De patstelling tussen personeel en directie van NS is nog niet doorbroken. Een Belgische professor probeert het wantrouwen over en weer weg te nemen. Eerst wil hij het omstreden nieuwe dienstrooster inzichtelijk maken.

,,Ik zit met een probleem.'' De Belgische hoogleraar openbare financiën Chris Peeters werd op zondag 1april thuis in Antwerpen gebeld. Het was de Nederlandse minister van Verkeer, Netelenbos. De NS had een conflict met de vakbonden, ze stonden lijnrecht tegenover elkaar. Of Peeters een uitweg kon bieden, maar dan moest hij wel meteen met de opdracht instemmen. Dan zou Netelenbos meteen die middag tegen de pers kunnen zeggen dat ze iemand had gevonden. Hij zei ja.

De directe aanleiding voor het verzoek was dat de oud-vakbondsman Stekelenburg en de oud-werkgeversvoorzitter Blankert hun opdracht aan de minister hadden teruggegeven. Zij hadden de NS-directie gevraagd de invoering van het omstreden nieuwe werkrooster per 10 juni nog even uit te stellen. De vakbonden zouden de geplande stakingen uitstellen en zo zouden de partijen wat ontspannener met elkaar kunnen praten.

NS-directeur Hans Huisinga wees het voorstel meteen af. Al zou hij het willen, zei hij, het uitstellen van een nieuw werkrooster was ,,technisch onmogelijk''. Het zou maanden duren om een nieuw rooster te maken. De vakbonden geloven dat niet. Zij hebben planners onder hun leden die zeggen dat het sneller kan.

Peeters probeert nu uit te zoeken of het planningsproces bij NS transparanter is te maken. Eind mei of begin juni moet het onderzoek zijn afgerond. Van het resultaat hangt veel af. Had NS binnen drie maanden een nieuw rooster kunnen maken, dan heeft Huisinga gelogen. Is dat niet zo, dan hebben Stekelenburg en Blankert een slecht advies gegeven.

Het onderzoeksbureau Policy Research Corporation, waarvan Peeters directeur is, deed al eerder onderzoek voor het ministerie. ,,Dan ging het om een nieuwe visie, of een geheel nieuw beleid, dit is een stuk overzichtelijker'', zegt hij.

Peeters ging meteen van start. Nu, een maand later, heeft hij inmiddels met alle betrokkenen gesproken, ook met vertegenwoordigers van de personeelscollectieven. Alle partijen kwamen gisteren voor het eerst bijeen in het statige kantoor van Policy Research aan de Parklaan in Rotterdam.

De vakbonden zeggen dat het in het conflict met de directie al lang niet meer om het nieuwe rooster gaat.

,,Maar zolang deze kwestie niet is opgelost, blijft het wantrouwen. De machinisten en conducteurs denken dat de directie hun voorliegt. Dit onderzoek moet uitwijzen of dat het geval is. Bovendien helpt het in de toekomst bij discussies over dit onderwerp als het planningsproces helder is gemaakt. Als alle onderdelen voor iedereen dezelfde naam hebben. Bij NS zie je dat bijna niemand zicht heeft op het hele planningsproces. Alle planners hebben hun eigen onderdeel waarvoor ze verantwoordelijk zijn: de dienstregeling, het inplannen van treinen en van rijdend personeel. Daarnaast heb je de centrale en lokale planners. Het argument is steeds: als er een ongeluk is of een voetbalmanifestatie, dan kan NS het rooster ook binnen korte tijd geheel omgooien. Maar of dat in dit geval ook zo is, dat moet ik uitzoeken.''

NS betaalt het onderzoek.

,,Toch zie ik de minister als mijn opdrachtgever. De dinsdag nadat de minister belde, zat ik bij Hans Huisinga. Die vertelde dat ze met de minister overeen waren gekomen dat NS het onderzoek zou betalen. Ik weet nog steeds niet waarom. Mogelijk omdat het een zaak is van het bedrijf zelf en de minister daar geen partij in is. Dat had ik zelf ook liever anders gehad. Maar tegen Huisinga zei ik ironisch: `Als je een onderzoek dat je mogelijk de kop kan kosten zelf wilt betalen, dan kan dat.' In het contract met NS heb ik de garantie laten opnemen dat ik wetenschappelijk en onafhankelijk te werk kan gaan.''

Hoe verloopt het onderzoek?

,,Ik ben optimistisch gestemd, maar je merkt dat mensen op hun hoede zijn. Ze zijn supervoorzichtig, wegen elk woord dat ze uitspreken. De verhoudingen zijn totaal verzuurd. Gesprekken tussen de directie en het personeel zijn tot dovemansoren gericht. Aan de technische planningsgegevens worden automatisch belangen gekoppeld. Wat NS nodig heeft, is een bezielend plan. De directie denkt misschien dat ze dat heeft, maar is er in ieder geval niet in geslaagd dat over te brengen. Het is te veel van bovenaf opgelegd. Bovendien heeft ze in de onderhandelingen de afgelopen jaren te veel de kar van de besparingen getrokken.''

Waarom denkt u te kunnen bemiddelen tussen de directie en de bonden?

,,Het verschil met voorgangers is, denk ik, dat ik met alle mensen praat en ze mee laat kijken naar wat ik doe. Ik ben geen scheidsrechter, sta niet boven de partijen. Er is een begeleidingsgroep ingesteld waarin iedereen vertegenwoordigd is. Alle vertegenwoordigers mogen hun eigen planningsadviseur meenemen. Op die manier win ik het vertrouwen van iedereen en kunnen ze het onmogelijk met het resultaat oneens zijn. Op die manier kun je ieder probleem oplossen, met feiten. Het belangrijkste is dat iedereen mee blijft praten en mee blijft denken. En aan enthousiasme is geen gebrek. Zelfs bij de meest militante vakbondsmensen zie je dat ze fier zijn op hun beroep. Bovendien spreek ik geen oordeel uit over de procesvereenvoudiging. Ik onderzoek alleen hoe je een rooster maakt en hoeveel tijd daarvoor nodig is.''