Hier heeft gewoond

Een bijzonder geval, deze gedenksteen, die weliswaar niets specifieks over de bewuste figuur vermeldt, maar qua afbeelding en kleur zeer de moeite waard is. Hier heeft de schrijver Herman de Man, pseudoniem van Salomon Herman Hamburger, als kind gewoond, in dit boerendorp in de Lopikerwaard, waar veel van zijn streekromans vol hoekige daggelders en struise stoepmeiden zijn gesitueerd, waar Chef en Jochem, de wijsgerige bedelaars uit `De Kleine Wereld', van hoeve naar hoeve sjokten.

Salomon werd geboren in Woerden als zoon van een joodse lapjeskoopman, die te voet en later per `hittekar' de boer optrok. Dat verklaart zijn verhuizing, in 1902, naar Benschop, waar hij dichter bij zijn klanten zat. Eerst woonde het gezin in Polsbroekerdam, een eindje buiten Benschop, vervolgens in het dorp zelf, tot 1910, toen de Hamburgers in Oudewater gingen wonen.

Over zijn jeugd in de Lopikerwaard heeft De Man een handvol autobiografische verhalen nagelaten, door Henk Povée verzameld in de bundel `Uit mijn kinderjaren' (1981). Uit de inleiding blijkt dat de hoofdpersoon ooit aan een groter autobiografisch werk heeft gedacht, met als voorlopige titel `Een jood onder boeren', een beschrijving van de jaren die hij zelf als jodenjongetje in een puur agrarische wereld doorbracht. Daar is het echter nooit van gekomen.

In 1927 keerde De Man in zijn geboorteplaats Woerden terug om zich voor drie jaar in de Utrechtsestraat te vestigen. Hij noemde zijn huis `Rijnbende', omdat Woerden aan de (Oude) Rijn ligt en hij het bij zich thuis een bende vond. Maar er is ruimte voor een andere verklaring, die met jenever samenhangt. In zijn werkzame leven is hij immers ook redacteur van Rijnbendes Blijmoedig Maandblad (Schiedam) geweest.

In de oorlog verloor De Man, die toen in de Franse Alpen verbleef, zijn vrouw en vijf van zijn zeven kinderen: verraden door een NSB'er en vermoord door de nazi's. Kort na de oorlog kwam de schrijver zelf om het leven bij een vliegramp. Hij zat in de KLM-Dakota die op 14 november 1946, terugkerend van een vlucht naar Londen, 's avonds bij regenachtig weer op de landingsbaan van Schiphol neerstortte. Het toestel brandde volledig uit. Herman de Man was een van de 26 slachtoffers.