Wachten op een telegram uit Bali

Het is moeilijk vast te stellen of de Indonesische regisseur Slamet Rahardjo Djarot nu sympathie of antipathie wil opwekken voor de hoofdpersoon Daku in zijn film Telegram. Daku is een weinig daadkrachtig karakter: alcoholist, hoerenloper en leugenaar bovendien. Maar door alle scènes rond Daku te centreren, creëert de filmmaker toch een bepaalde betrokkenheid bij het personage. De toeschouwer mag vervolgens oordelen wat hij van de ronddolende Daku vindt.

Door de losse, associatieve vorm van de film wordt er overigens wel meer aan de toeschouwer overgelaten. De film mengt verschillende verhaallijnen, waarvan het realiteitsgehalte in het midden wordt gelaten. Deze allesoverheersende ambiguïteit had de kracht van de film kunnen zijn, ware het niet dat op driekwart van de film expliciet wordt gemaakt welk personage echt is, en welk fantasie. Deze twijfel tussen het willen impliceren van dingen en het nadrukkelijk benoemen van andere zaken speelt de film ook thematisch parten. De enigszins pathetische Daku, een journalist van het eiland Bali, werkzaam te Jakarta op het eiland Java, houdt tirades tegen de teloorgang van de traditionele hindoeïstische riten op Bali, en het verregaande materialisme van de jeugd aldaar en elders in het overwegend islamitische Indonesië. Deze tirades worden echter zo vaak herhaald dat de boodschap er niet al te fijnzinnig ingeramd wordt. Op andere momenten is de film weer cryptisch en blijft in de lucht hangen wat regisseur Djarot eigenlijk wil zeggen: de financiële en religieus morele implicaties van het telegram waarin de dood van zijn moeder staat blijven onbenoemd. Voor een westerse kijker die niet weet hoe kostbaar en tijdvretend de aan vele regels en wetten onderworpen uitvaartrituelen op Bali zijn, is het gedrag van Daku dan ook onbegrijpelijk.

Telegram is gebaseerd op het gelijknamige boek van de Indonesische schrijver Putu Wijaya en kreeg op twee fronten ondersteuning uit Nederland. Toen de productie door de Azië-crisis in het honderd dreigde te lopen gaf het Hubert Bals Fonds extra geld en schoot het speciaal door distributeur Gerard Huisman van Contact Film opgerichte productiehuis Artcam Nederland te hulp.

Telegram. Regie: Slamet Rahardjo Djarot. Met: Sujiwo Tejo, Ayu Azhari, Deasy Ratnasari, Mira Ayudhia. In: Rialto, Amsterdam; Haags Filmhuis, Den haag; Plaza Futura, Eindhoven; `t Hoogt, Utrecht.