Waarom slechtheid zo aantrekkelijk is

De komende avonden is in het Amsterdamse Muziektheater `POEtry' te zien, een toneelstuk met liederen over Edgar Allen Poe. Rocker Lou Reed schreef de tekst voor het stuk. ,,Poe beschrijft de geperverteerde'', zegt hij.

Al schelen ze meer dan honderd jaar, en al is de een de bemiddelde zoon van een accountant, en de ander een berooid weeskind, toch hebben popzanger Lou Reed en de negentiende-eeuwse schrijver Edgar Allan Poe veel gemeen. Beiden Amerikanen schilderen als gothic romantici de duistere kant van het leven. Ze schrijven over moordenaars, polsensnijders, krankzinnigen, geperverteerden. Beiden zijn poètes maudits, gedoemde dichters die in hun eigen leven ook de rand opzoeken, het liefst onder invloed van drank en drugs. Het werd tijd dat de twee elkaar eens zouden ontmoeten.

Dat gebeurt vanavond in het Amsterdamse Muziektheater, waar POEtry speelt, een `toneelstuk met liederen' over Edgar Allan Poe geschreven door Lou Reed, en geregisseerd door Robert Wilson. Net als Wilsons Time Rocker, waarvoor Reed de liedjes leverde, wordt het stuk opgevoerd door het Hamburgse Thalia Theater. Vlak voor de Nederlandse première geeft Lou Reed in het Amsterdamse Grand Hotel een interview van vijftien minuten over zijn liefde voor Poe. Hij staat bekend als onmogelijk, maar hij schijnt een goede dag te hebben, in zijn nopjes met het `geweldige geluid' van het Muziektheater. Het enige dat hem ontstemt is dat de journalisten die hem spreken POEtry slechts op video of in repetitie hebben gezien: ,,Je laat toch ook geen diamant zien die onder de hondenstront zit.''

In zijn, grotendeels in het Duits vertaalde, eerste toneelstuk laat Reed vaak Poe zelf aan het woord, in zijn rijke, negentiense-eeuwse zinnen, met als contrapunt tussendoor soms Reeds eigen taal: ,,I would fuck him up the ass and piss in his face.'' Hoe heeft hij de taal van Poe bewerkt? Reed: ,,Zijn zinnen zijn zo beeldend en ritmisch, dat ze lijken gemaakt voor het toneel. In sommige delen, als The Raven, citeer ik hem letterlijk, in andere gebruik ik zijn taal in een geactualiseerde versie. Poe is specifiek en gecompliceerd in zijn woordkeus. Ik kan hem niet lezen zonder woordenboek. De moeilijke en archaïsche woorden heb ik vervangen door simpele woorden.''

Reed bewerkte in twaalf losse scènes werk van Poe, als `The Fall of the House of Usher', `The Tell-Tale Heart' en `Annabel Lee', en wisselt deze af met dertien nieuwe songs en twee oude: `Perfect Day' en `The Bed'. De liedjes en de scènes staan redelijk los van elkaar, maar soms gaan ze een verrassend verband aan. Zo geeft het liefdesliedje `Perfect Day' naast `The Raven' de verloren liefde uit het gedicht een bitterzoete bijsmaak. De dode geliefde, die zowel in Poe's werk als in zijn leven een belangrijke rol speelde, dient als rode draad van POEtry.

Reed: ,,Ik heb zijn verhalen, poëzie en filosofische essays door elkaar gemengd. De personages in de verhalen leg ik bijvoorbeeld delen uit de essays in de mond, zodat hun gedrag beter verklaard wordt. Eén scène, `The Imp of the Perverse', heb ik zelf verzonnen en geschreven in Poe's stijl, omdat Robert Wilson me vroeg om een Poe-verhaal op zijn Freudiaans te schrijven.

,,`The Imp of the Perverse' (het duiveltje der perversen) is de titel van Poe's essay over de neiging tot verdorvenheid in de mens. Waarom worden we zo aangetrokken tot daden waarvan ons is verteld dat we ze niet moeten doen? `Roken is slecht voor je', `drinken is slecht voor je', `die vrouw is slecht voor je', `die gedachte is slecht voor je'. Poe's personages weten zelf heel goed dat het erg slecht is wat ze doen. Als we kijken naar seriemoordenaars als Ted Bundy vragen we ons steeds af: waarom? Hij is intelligent, hij ziet er goed uit, hij had advocaat kunnen zijn. Het antwoord van de meeste mensen is: `hij is gek', maar wat betekent dat? Op het eind van zijn leven gaf Bundy zelf allemaal verklaringen, maar die waren hem ingefluisterd door zijn psycholoog, het bleef gelul.

,,In `The Tell-tale Heart' praat een moordenaar met de politie, terwijl hij duidelijk de hartslagen hoort van de oude man die hij onder vloer heeft begraven. Het interessante van het verhaal is de reden waaróm hij vervolgens zijn daad bekent aan de politie. Hij bekent niet uit angst maar omdat hij denkt dat de politiemannen hem treiteren, door te doen alsof ze niets horen: `Hoe durven jullie me verdomme in de maling te nemen.'

,,Poe beschrijft wat de geperverteerde bezielt. Hij kon dat omdat hij zelf in die schemerwereld verkeerde. Het was zijn thuisbasis, hij kent het landschap, en het is ongelooflijk wat hij er vindt. Als je in zijn hoofd kijkt, wat ik met POEtry probeer, zie je hoe wij allemaal denken, althans, hoe een déél van ons denkt. Ik heb geprobeerd dat in een concreet maar fantastisch landschap te plaatsen, waarin je niet ziet in welk land, welke eeuw we ons bevinden.''

`POEtry' in het Muziektheater, Amsterdam, 9, 10 en 12 mei. Inl. 020-6255455 of www.gastprogrammering.nl.