Tony Blair is banger voor apathie dan voor oppositie

Niet voor de deur van de ambtswoning, maar in een religieuze séance op een christelijke meisjesschool, maakte de Britse premier Tony Blair bekend dat er op 7 juni verkiezingen zijn.

Boerenverstand zegt dat Tony Blair zich geen zorgen hoeft te maken over de verkiezingen van 7 juni, die hij gisteren heeft uitgeschreven. De Britse premier heeft een riante meerderheid in het parlement en een zelden vertoonde voorsprong van twintig punten in de peilingen. De voornaamste tegenstander, de Conservatieve Partij, is bovendien verzwakt door interne ruzies over Europa, racisme en het leiderschap van de weinig charismatische William Hague.

Maar Blair is ook een risicomijder en een twijfelaar, die pas op 8 juni gelooft dat hij als eerste Labourleider in de geschiedenis een tweede termijn heeft gewonnen. Daarom heeft hij zijn partijgenoten verteld dat de peilingen bedrieglijk zijn en ze ingepeperd ,,te vechten voor elke stem''.

Brandende schapen, ontspoorde treinen, boze vrachtrijders en bejaarden, het fiasco van de Millennium Dome, Europese integratie en de schandalen rond zijn vertrouweling Peter Mandelson zijn nauwelijks aan `Tefal Tony' blijven kleven. Integendeel. Hij mag zich omringen met spin doctors en een `presidentieel' bewind voeren dat parlement en zelfs zijn eigen ministers negeert. Maar de Britten vinden andere dingen belangrijker. Dat de economie bij hem in goede handen lijkt, bijvoorbeeld – iets wat nog geen Labourleider is gelukt. Scholen en ziekenhuizen beginnen er na achttien jaar achterstallig onderhoud van de Tories iets beter voor te staan. En Blair kan bogen op een soort vrede in Noord-Ierland, eigen parlementen voor Schotland en Wales en een iets moderner Hogerhuis zonder adellijke Lords.

Maar zijn ambities voor een tweede termijn reiken verder, maakte hij gisteren duidelijk. Nóg vier jaar Labour wordt niet ,,meer van hetzelfde'', zei hij, maar een periode van ,,radicale veranderingen'' om zijn ,,droom'' waar te maken dat elke Brit ,,de kans krijgt een plaats te verwerven in de maatschappij die recht doet aan zijn door God gegeven talent''. Daarom vroeg hij ,,nederig'' om ,,het vertrouwen van het volk opnieuw te mogen winnen''. Hoe radicaal de nieuwe Blair wordt is de vraag. Kiest hij voor de euro? Wil hij een nieuw kiesstelsel? Verhoogt hij belastingen? Of houdt hij het veilige midden van de Derde Weg?

De traditie wil dat de premier verkiezingen uitschrijft in een korte toespraak voor de deur van zijn ambtswoning. Blair maakte er een religieuze séance van in een zorgvuldig gekozen setting: de aula van een christelijke meisjesschool in Zuid-Londen, die sinds kort weer goede examencijfers heeft. In witte hemdsmouwen stond hij voor de glas-in-loodramen van de St Saviour's and St Olave's School en zong vroom mee uit de psalmbundel : ,,I am the Lord of sea and sky''. Het decor moest onderstrepen dat verbetering van het onderwijs nog steeds prioriteit heeft en herinnerde aan de slogan van 1997, Education, education, education! Al zagen sommigen ook bevestigd dat Blair een christen-socialist wil zijn en een control freak.

Labours grote project – de verbetering van onderwijs, ziekenzorg en vervoer – is niet af, gaf de premier toe. ,,Geen regering ter wereld heeft bij mijn weten alle veranderingen binnen één termijn kunnen doorvoeren'', zei hij. ,,We kregen de verantwoordelijkheid het degelijk te doen, voor de lange termijn en niet in een haastklus.''

Dat argument slikken de meeste Britten vooralsnog, blijkt uit opiniepeilingen. Ze lijken Blair nog een termijn te willen gunnen om zijn beloftes waar te maken. Het fundament ligt er, denkt hij zelf: een stabiele economie met een lage werkloosheid en genoeg in kas om nieuwe miljarden te steken in de publieke sector.

Blair verdient geen nieuwe zege, zei William Hague, die gisteren het startschot gaf voor de Tory-campagne, ook in Zuid-Londen, maar vanaf een zeepkist. Hij belooft de kiezers ,,iets van het geld terug te geven dat Labour in heimelijke belastingverhogingen heeft gestolen'', dat er onder de Tories geen euro komt en dat zijn partij law and order herstelt en het softe asielbeleid afschaft. Slechte peilingen? Geen paniek, zegt Hague. In 1970 versloeg Edward Heath immers ook vanuit een achterstand alsnog Harold Wilson!

Maar de Tory-achterstand is wel érg groot, gelooft John Curtice, hoogleraar politicologie aan de Strathclyde-universiteit in Glasgow. Hague's enige hoop – los van een wonder – is ,,de meerderheid die Blair haalt zo klein mogelijk te houden''. Daar kunnen de Liberal Democrats, de derde speler, hem mogelijk bij helpen. Die partij trekt waarschijnlijk teleurgestelde Labourstemmers en veel Lib- Dem'ers in marginale kiesdistricten zullen niet meer tactisch op Labour stemmen om de Conservatieven te wippen, zoals in 1997.

Blair lijkt intussen minder bang voor Hague dan voor de apathie van de kiezer die de uitslag als een gelopen race zou beschouwen. Een lage opkomst – onder de zeventig procent – zou zijn partij harder raken dan de concurrentie. De Tories zijn immers al teruggesnoeid tot een harde kern getrouwen, terwijl Labour relatief veel `zwevers' telt en boze veteranen die vinden dat Blair te veel naar het centrum is opgeschoven.

Toch kan Blair gerust zijn, zei opiniepeiler MORI gisteren. De grote partijen zullen beide lijden onder een lage opkomst, vooral in kiesdistricten waar hun meerderheid niet groot is. ,,Het is misschien slecht voor de democratie en het prestige van de regering'', zei MORI-analist Roger Mortimore, maar het zou de Labour-meerderheid niet uithollen. ,,Meer slecht nieuws in een slechte week voor Hague''.