Palestijnen blij met bezoek van Van Aartsen

Maximale druk op de Israëlische premier Sharon om zijn harde politiek tegenover de Palestijnen op te geven, lijkt het doel van Van Aartsens tocht door het Midden-Oosten. De Palestijnen zijn blij, en gaven Van Aartsen een bijouteriedoos mee voor Màxima.

Jozias van Aartsen, de Nederlandse minister van buitenlandse zaken, houdt wel van een beetje actie. Maandag deed hij Tel Aviv, Jeruzalem en Kaïro aan. Dinsdagmorgen vroeg was Van Aartsen in de Egyptische badplaats Sharm-el-Sheikh, voor een gesprek met president Mubarak. Vandaag reist de minister, na nog enkele gesprekken in Jeruzalem, door naar Jordanië waar hij onder andere de koning hoopt te ontmoeten.

Maar deze dinsdagmiddag staat hij, ogenschijnlijk monter, in het voortdurend door Israëlische straaljagers overvlogen Gaza-stad naast de Palestijnse president Arafat en getuigt van de `actieve rol' die de Europese Unie wil spelen in de huidige, sinistere fase van het Israëlisch-Palestijns conflict. Aan toeristische aardigheden doet de Nederlandse minister niet. Hij rept zich tijdens zijn rondreis in het Nederlandse regeringsvliegtuig van politieke ontmoeting naar politieke ontmoeting.

De Palestijnen zijn met de door Van Aartsen vertolkte EU-rol zichtbaar ingenomen. Arafat, die door zijn broze gezondheid de conversatie van een uur met Van Aartsen deels heeft moeten overlaten aan zijn `minister van buitenlandse zaken' Nabil Shaath, blijkt het geheel met Van Aartsen eens dat de Verenigde Staten zich moeten aansluiten bij de Europese veroordeling van de nederzettingspolitiek van de Israëlische premier Ariel Sharon.

Weliswaar bewijst de Palestijnse leider lippendienst aan de door Van Aartsen geuite wens dat ook de Palestijnse autoriteit het maximale moet doen om een eind te maken aan de steeds verdere gewelddadigheid van het Israëlisch-Palestijnse conflict — in het kader van de `even handedness' die kenmerk hoort te zijn van het Nederlandse Midden-Oosten-beleid. Maar dat vermag de Palestijnse voldoening over wat Van Aartsen de `internationale alliantie' die druk wil uitoefenen op de Israëlische regering noemt, niet te temperen.

Zojuist is namelijk het zogenaamde Mitchell-rapport verschenen, een document van internationale deskundigen waaraan ook Javier Solana, de Europese gevolmachtigde voor buitenlandse zaken, zijn medewerking heeft verleend. Juist dit weekeinde hebben in Zweden de ministers van buitenlandse zaken dit rapport omhelsd, inclusief de conclusie dat Israël de verdere uitbreiding van bestaande joodse nederzettingen in bezet gebied moet staken. Die steun van de EU aan het Mitchell-rapport is voor Van Aartsen ook een prettige basis voor gesprekken in Egypte en Jordanië.

Maar de Arabische gesprekspartners en de Palestijnen maken zich tegenover Van Aartsen geen overbodige illusies. Zonder steun van de Verenigde Staten blijft de `alliantie' rond het Mitchell-rapport tandenloos. En de Amerikanen hebben zich nog niet over het Mitchell-rapport uitgelaten — wat Israël naar keuze als een dreiging of een reden tot opluchting kan uitleggen.

In afwachting van het moment van de Amerikaanse reactie acht Van Aartsen, net als zijn Europese collega's, het raadzaam de druk op de Israëlische premier Sharon, in de buitenwereld gezien als de hoofdschuldige in de huidige escalatie, maximaal op te voeren. Het was dan ook lang geen prettig gesprek dat beide politici maandag in Jeruzalem voerden, zo was in de Nederlandse delegatie te vernemen.

Maar ook in de verhouding met de Palestijnse autoriteit valt menige harde noot te kraken. De gebrekkige naleving van de mensenrechten in de Palestijnse gebieden bijvoorbeeld, of het eergisteren door de Israëlische marine onderschepte schip vol wapens op weg naar Gaza. Daarmee heeft de Palestijnse autoriteit overigens niets te maken, verzekerde Arafat, die Van Aartsen ook nog een met parelmoer ingelegde bijouteriedoos meegaf, voor Máxima.

Het incident met de wapenboot lijkt niet bevorderlijk voor de toekomst van de door Nederland aan de Palestijnen in de Gazastrook geschonken haven, waarvoor premier Kok jaren geleden de eerste spade in de grond gestoken heeft. De aanleg vordert echter nauwelijks omdat Israël — dat om veiligheidsredenen weinig heil ziet in de Palestijnse haven — de aanvoer van bouwmaterialen blokkeert. Zólang duurt de aanleg dat het karwei in oktober van dit jaar opnieuw moet worden aanbesteed en er dus ook opnieuw in Nederland financiering voor de gift moet worden gevonden. Van Aartsen verklaarde zich in Gaza bereid zich daarvoor in te spannen.

    • Raymond van den Boogaard