Logistiek van een ziekenhuisstaking

Spontaan is bijna niets meer aan een ziekenhuisstaking. Over het hoe en waarom van staken in estafettevorm.

Waarom was de keuken van het ziekenhuis in Leeuwarden afgelopen maandag de plaats waar de landelijke estafettestaking van het ziekenhuispersoneel begon?

Is het volgens woordvoerder Ankie Pastoors van vakbond AbvaKabo vooral een kwestie van toeval, de bondsbestuurder namens de noordelijke provincies, Jan Vos, weet precies hoe het zit: ,,Toen we in 1998 de no cure no pay-acties hadden in de ziekenhuizen, is het keukenpersoneel in Leeuwarden wéken bezig geweest met het organiseren van een stakingsactie. Maar één dag voor de geplande staking in de keuken, bereikten de bonden ineens een akkoord met de werkgevers. Hartstikke pissig was het keukenpersoneel daarover, omdat ze net gigantisch veel tijd in de voorbereidingen hadden gestoken. Wij hebben ze toen plechtig beloofd dat ze de eersten zouden zijn bij een volgende staking''. Aldus geschiedde.

Volgens de noordelijke afgevaardigden van de AbvaKabo, met ruim 21.000 leden in de zorgsector de grootste vakbond onder ziekenhuispersoneel, is het niet toevallig dat de noordelijke provincies tijdens deze eerste stakingsweek de hoofdrol spelen. ,,Wij hebben hier nu eenmaal een lange actietraditie'', zegt AbvaKabo-bestuurder William Morlach mobiel vanuit Assen, waar het operatiepersoneel van het Wilhelminaziekenhuis vandaag 24 uur staakt. ,,We hebben in het verleden heel veel geïnvesteerd in het onderhouden en uitbreiden van ons netwerk en hebben van de vijf bonden de uitgebreidste infrastructuur. Zodra het spannend wordt met de CAO-onderhandelingen, roepen we de leden bij elkaar en beginnen we plannen te maken. Als je zoveel geroutineerde mensen hebt als wij, kan het dan heel snel gaan''.

Stakingen opzetten is een vak apart geworden. ,,Het werkt bij ons niet zoals destijds in de havens van Rotterdam, dat je op een fluitje blaast en de actie kan beginnen'', zegt Morlach. Het overheidspersoneel in de circa 200 Nederlandse ziekenhuizen kan niet meer spontaan een staking uitroepen, sinds een uitspraak van een Utrechtse rechter in mei 1989. In een kort geding dat het Landelijk Patiënten/consumentenplatform toen aanspande tegen de vakbonden en een actiegroep van verpleegkundigen, werden stakers in de gezondheidszorg door de rechter aan voorwaarden gebonden. De belangrijkste regel die de rechter destijds instelde, is dat er per zorginstelling niet langer dan 24 uur gestaakt mag worden en dat tussen twee acties (zoals zondagsdiensten of opnamestops) minstens vier weken tijd zit. De bonden in de zorgsector zeggen zich sindsdien aan deze richtlijnen te houden. Het gevolg is dat de voorheen populaire massastaking is vervangen door het zogeheten estafettemodel. Dit betekent volgens de AbvaKabo dat er ,,niet overal tegelijk'' gestaakt wordt. In een cyclus van drie à vier weken, die zich kan herhalen, staakt men op een beperkt aantal plekken gedurende beperkte tijd. Hoewel in eerste instantie gedwongen door de gerechtelijke uitspraak, ziet de AbvaKabo nu zelf ook de voordelen in van het estafettemodel boven de massastaking. ,,Je kan acties op deze manier heel lang volhouden, ondermeer doordat je bij de stakers actiemoeheid door uitputting voorkomt '', zegt Morlach.

Het stakingsschema van de bond voorziet deze eerste week voornamelijk in stakingen op operatiekamers en in opnamestops, omdat deze acties het eenvoudigst en snelst uitvoerbaar zijn. Werkonderbrekingen op poliklinieken zouden logistiek gecompliceerder te organiseren zijn. Want daarvoor moeten afspraken gemaakt worden met verschillende partijen, zoals de diverse maatschappen van specialisten. Om voldoende voorbereidingstijd te hebben onderbreken de poliklinieken hun werkzaamheden dan ook pas in een later stadium van de acties. Ook voor zondagsdiensten geldt dat zij logistiek lastig te organiseren zijn: per dienst moet met het personeel afgestemd worden hoe de minimale bezetting eruit ziet.

Personeelswensen speelden - althans in het noorden - ook een rol bij het samenstellen van de stakingsagenda. De bonden zeggen ,,sterke signalen'' van leden te hebben opgevangen tégen ,,ludieke'' acties. Het water in en `Help, de verpleging verzuipt' roepen? ,,Dat had als enige effect een verkoudheid. Dat doen we nu dus niet meer''.

    • Rentsje de Gruyter