De oren van een slimme man

Hoe kun je aan een man zien of hij slim is? Heel eenvoudig: kijk naar zijn oren. Als die boven zijn wenkbrauwen uitsteken, beschikt hij over een groot intellect. Staan ze op gelijke hoogte, dan is ie slim noch dom. Maar lager? Dan komt hij in de gevarenzone.

Dat is althans de stellige overtuiging van Tamara Sjkoenova, relatiebemiddelaar in Moskou. Hoe ze komt aan deze `wijsheid'? Via een KGB-cursus fysiognomie: `Hoe gezichtskenmerken iemands karakter verraden'. Alleen de eerste categorie mannen neemt Sjkoenova op in haar kandidatenbestand. ,,Want Russische carrièrevrouwen doen het niet voor minder'', weet zij. ,,Die promoveren, kopen huizen, spreken vreemde talen en starten een eigen bedrijf. Hun toekomstige man moet in dat totaalplaatje passen.''

Sjkoenova is een van de acht geportretteerden in Fatal reaction – Moskou, het sluitstuk van een vierdelige documentaireserie van Marijke Jongbloed over het verlangen van carrièrevrouwen naar een gelijkwaardige partner. Na New York, waar Jongbloed met veel gevoel voor humor een `veiling' van aantrekkelijke mannen in beeld bracht, Singapore, waar dating een regeringszaak is en Bombay, waar huwelijken doorgaans gearrangeerd worden, eindigde haar wereldreis in de Russische hoofdstad. Met name Fatal reaction – New York groeide eind jaren negentig, na zijn wereldpremière op het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) uit tot een bescheiden cultsucces. De film zwengelde een maatschappelijke discussie aan, die nog lang nagalmde in het singlescircuit.

Ook in Moskou blijkt de kloof tussen de dromen van vrouwen en de verlangens van mannen nauwelijks overbrugbaar. Neem Larisa Bravitskaja, een gescheiden moeder van 40 jaar. Zij is op zoek naar een man die niet onderdoet voor de personages uit de romans van haar literaire helden Toergenjev, Dostojevski en Tolstoj: mooi, sterk en in staat zijn eigen problemen op de lossen. Haar ex-man Pavel, met wie zij in een directe confrontatie gefilmd wordt, zoekt een vrouw die hem ,,menselijke aandacht'' geeft. Gevraagd naar zijn beeld van vrouwen, antwoordt hij met een doodernstig gezicht: ,,Een vrouw is als een cactus. Je geeft haar twee, drie keer per week water en dat is het.''

Deze houding, waar Pavel zeker geen patent op heeft, vormt niet het enige struikelblok voor alleenstaande Russische carrièrevrouwen om aan de man te geraken. Het is ook een demografisch probleem, legt koppelaar Sjkoenova uit. Sinds de Russiche revolutie is de balans tussen mannen en vrouwen ,,helemaal zoek''. Miljoenen mannen vonden toen de dood, en tijdens de Tweede Wereldoorlog gebeurde hetzelfde. Gevolg: een groot tekort aan mannen. Op elke duizend mannen zijn er volgens de Russische statistieken 1141 vrouwen. Sjkoenova en de haren varen er wel bij.

En hoe zit het met Nederland? Daar zijn alleenstaanden volgens Jongbloed de schaamte nog lang niet voorbij. Daags na de première van Fatal reaction – Bombay, op het IDFA van 1997, verklaarde zij dat Amsterdam voor het derde deel eigenlijk haar voorkeur had boven de Aziatische metropool. ,,Maar geen vrouw wilde voor de camera vertellen dat zij zoekende was. Het ligt allemaal sterk in de taboesfeer.'' Ook dát zegt veel over de cultuur waarin wij leven.

Fatal reaction – Moskou, Humanistische omroep, Ned.1, 22.52-23.44u.