Boringen tussen zeldzame schapen

Kirthar National Park, het grootste natuurpark van Pakistan, herbergt enkele zeldzame dieren en planten. Van de regering mag er worden geboord naar gas – tot woede van milieugroepen. Shell stapt nu uit het gasproject.

De milieuactievoerder P. de Clerk bezocht begin maart in Pakistan het nationale park Kirthar, waar binnenkort geboord gaat worden naar gas. ,,Toen wij met de jeep aan kwamen rijden sprongen de beschermde wilde steenbokken en wilde schapen meteen weg. Dichter dan tot enkele kilometers konden we niet komen'', vertelt De Clerck, campagneleider van de Vereniging Milieudefensie: ,,De testboringen en de gasboringen zullen veel meer lawaai maken en de dieren verjagen van hun drinkplaatsen in een gebied, waar door een droogte van zeven jaar al een groot gebrek aan water is.''

Terwijl De Clerck op het stijlvolle hoofdkantoor aan het Amsterdamse Damrak zijn gloedvolle betoog houdt, komt plotseling een collega binnen. ,,Ik heb net iemand van Shell aan de telefoon gehad: Shell trekt zich terug uit dit gasproject in Pakistan.'' Even valt De Clerck stil. Enkele uren later, als Koninklijke/Shell Groep het nieuws wereldkundig heeft gemaakt, heeft De Clerck zich herpakt en eist Milieudefensie de overwinning op: Shell is bezweken onder de druk van milieuorganisaties.

Het Kirthar National Park, vlakbij Karachi, is het grootste natuurpark van Pakistan. Een recente studie van de Universiteit van Melbourne maakt melding van ongeveer 700 plantensoorten, waarvan er één soort volstrekt uniek is. In het park zijn door de Australische onderzoekers 277 diersoorten geteld, waaronder de zeldzame Sindh ibex (een soort steenbok), de Sindh urial (een soort schaap) en de chinkara (een soort gazelle).

De Pakistaanse regering heeft in 1998 een vergunning verstrekt aan Premier Shell Pakistan (PSP), om naar gas te boren in het natuurgebied. ,,De provinciale wet verbiedt in het gebied allerlei activiteiten, zoals mijnbouw. Als je het park inrijdt, staat dat ook op een bord'', zegt De Clerck. Milieudefensie heeft zich met een Britse zusterorganisatie gevoegd in een rechtszaak die elf lokale milieugroepen hebben aangespannen tegen de vergunning. Milieudefensie had van het park Kirthar ook een punt willen maken op de aandeelhoudersvergadering van Koninklijke Olie volgende week donderdag, maar ziet daar nu van af.

Het Pakistaanse PSP is een joint venture van de Britse oliemaatschappij Premier Oil (50,1 procent) en het Nederlands-Britse Koninklijke/Shell (49,9 procent). Shell verkoopt nu zijn belang aan Premier Oil in ruil voor een belang in een project elders in Pakistan. De officiële lezing luidt dat Shell de voorkeur geeft aan projecten die al in gebruik zijn. Milieudefensie is ervan overtuigd dat Shell eieren voor zijn geld heeft gekozen nu de acties aan kracht leken te winnen. ,,Zeker met de jaarvergadering in aantocht'', meent De Clerck.

Dat is niet ondenkbaar. Sinds het echec met Nigeria (schending van mensenrechten in Ogoni-land) en de Brent Spar (dumpen van olieplatform in zee) maakt Koninklijke/Shell onder de vlag people, planet, profit meer werk van zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid voor mensenrechten en milieu. Shell heeft een gedragscode waarin ook het milieu is opgenomen, en een issue manager die contacten onderhoudt met maatschappelijke organisaties zoals Milieudefensie. In de branche heeft Koninklijke/Shell navolging gekregen van het Britse BP (motto: Beyond Petroleum) en het Noorse Statoil. Amerikaanse oliemaatschappijen zoals ExxonMobil doen op dit gebied niets – deze week riepen Britse acteurs nog op tot een boycot van Exxon, omdat dit bedrijf een sleutelrol zou hebben gespeeld bij de oppositie van de Amerikaanse regering tegen het Verdrag van Kyoto.

Of Koninklijke/Shell werkelijk heeft toegegeven aan maatschappelijke druk is niet te achterhalen, omdat de onderneming dit nooit toegeeft. Zo zat Shell in 1996 in een consortium dat olievelden in het zuiden van Tsjaad en een pijpleiding door Kameroen aanlegt. Het project is omstreden, omdat er zorgen bestaan over aantasting van de natuur en de repressie van de Tsjaadse regering. Toen Shell zich in 1999 terugtrok, heette dat een gevolg te zijn van ,,onze strengere investeringsdiscipline''. Shell heeft er namelijk geen behoefte aan om acties te belonen en evenmin om lokale regeringen tegen het hoofd te stoten met publieke stellingnames.

In Tsjaad werd de plaats van Shell – en Elf – naast ExxonMobil ingenomen door Petronas en Chevron. In Pakistan betekent de terugtrekking van Shell waarschijnlijk evenmin het einde van het project. Dat betekent dat er 20.000 proefboringen gedaan zullen worden, waarbij kleine explosies worden veroorzaakt in gaten van ongeveer 1,5 meter diep. ,,Die explosies doen niet meer dan `plop', naar het schijnt, maar het maken van gaten in harde rotsen maakt ongetwijfeld meer lawaai'', zegt De Clerck: ,,En als er straks echt geboord wordt, krijg je een enorme toeloop van mensen. Dat zet nog meer druk op het gebied''.