Onbeschaamd erudiet

Simon Schama is een historicus wiens vergissingen dikwijls interessanter zijn dan het gehele oeuvre van sommige zijner collega's. Misschien geldt dat zelfs voor de vergissing die hij vier jaar geleden maakte. Het was in Mickey Mantle's hamburgerzaak aan de zuidzijde van Central Park in hartje New York. Daar zei Schama ronduit `nee' op de vraag van BBC-producer Janice Hadlow of hij de grootste, langste en kostbaarste geschiedkundige documentaire-reeks wilde maken en presenteren die de BBC ooit had uitgezonden. Het moest gaan over het belangrijkste onderwerp dat de BBC kon verzinnen: Groot-Brittannië.

Niet alleen de omvang van het project, maar vooral het onderwerp deed Schama terugdeinzen. Goed, hij was in 1945 geboren in Leigh on Sea in Essex en opgegroeid in Londen, maar in Britse geschiedenis had hij zich nooit meer verdiept sinds hij het tussen 1966 en 1976 had onderwezen in Cambridge en Oxford. Als het zou gaan over Nederland, oké (met Patriots and Liberators uit 1977 en The Embarrassment of Riches uit 1987 had hij op dat terrein zijn sporen verdiend). Als hij het Franse verleden moest toelichten, akkoord (met Citizens uit 1989 had hij bewezen zijn mannetje te staan). Zelfs voor kunstgeschiedenis zou hij niet terugschrikken (voor zijn kritieken in The New Yorker kreeg hij in 1996 de National Magazine Award). Maar Groot-Brittannië?

Twee jaar later klopte Hadlow opnieuw bij Schama aan, nu samen met de directeur van de BBC. De serie zou 16 uur televisie beslaan en worden ondersteund met glossy boeken en een website. Het zou worden gedraaid op film, het zou de eerste reeks documentaires worden geschikt voor digitale tv, en het zou gaan om de visie van één historicus. A History of Britain was kortom precies het project waar Schama jarenlang zelf om had geroepen.

Hij ging overstag. Misschien heeft hij tijdens de meer dan drie jaar durende productie nog wel eens getwijfeld, zoals toen hij van de muur van Hadrianus viel en met bebloede kin zijn tekst moest opzeggen. Maar afgezien daarvan heeft Schama A History of Britain gemaakt met hetzelfde enthousiasme en dezelfde toewijding als waarmee hij gewoon is zijn boeken te schrijven. In Groot-Brittannië en de VS waren publiek en pers razend enthousiast, terwijl uit academische kring als altijd wat geknor klonk (mede door missers zoals de bewering dat de Magna Carta werd `ondertekend' door John I, en – erger nog! – dat het geslacht De Broc uit Suffolk kwam in plaats van uit Surrey).

Uiteindelijk waren vorig najaar de eerste vier afleveringen misschien wel verrassend conventioneel van opzet. Schama bood geen nieuwe interpretaties, maar een geoliede samenvatting van de huidige stand van het onderzoek. Vanavond begint de tweede reeks, en het zal wederom geen lichte kost zijn – zeker niet voor Nederlanders, die nauwelijks iets weten van hun eigen geschiedenis, laat staan van de periode na de dood van Elisabeth I in 1603 en de Engelse Burgeroorlog die tot 1649 woedde (het onderwerp van vanavond). Zij zullen misschien worden afgeleid doordat Schama zijn hoofd steeds schever houdt naarmate hij enthousiaster wordt. Maar vooral kan men zien hoe eruditie, visie en snedige formuleringen (,,Alfred de Grote was een middeleeuwse Tony Blair: half boekenwurm, half show-off'') schijnbaar moeiteloos worden aangeboden door een historicus die niet alleen tamelijk briljant is maar ook gelukkig geen enkele angst heeft vergissingen te maken.

A History of Britain, BBC2, 22.00-23.00u.