Grillige Lega Nord risico voor Berlusconi

Voor winst in Noord-Italië heeft Silvio Berlusconi de steun nodig van de Lega Nord. Deze op xenofobie inspelende partij is een onzekere factor voor een rechtse regering.

,,Inbraken, overvallen, geweld: zijn dat nu de voordelen van de multiculturele samenleving?'' De vraag staat met vette letters op een pamflet dat wordt uitgedeeld op het pleintje van Cernusco. Onlangs is in dit dorpje net buiten Milaan een Albanees doodgeschoten in een bende-oorlog. En nu schrijft de Lega Nord: ,,Wij willen niet dat geïmporteerde misdaadbendes hun ruzies bij ons komen uitvechten.''

Verzet tegen illegale immigratie is, met de roep om meer autonomie, het thema waarmee de Lega Nord kiezers lokt. ,,Deuren dicht voor de clandestienen,'' staat op de verkiezingsposters. En: ,,Minder moorden, minder verkrachtingen, minder inbraken.'' Xenofobie is zo een hoofdthema geworden in de verkiezingscampagne, want de Lega Nord is een bondgenoot van de rechtse oppositieleider en mediamagnaat Silvio Berlusconi.

,,Wij zijn geen racisten,'' zegt Angelo Mapelli, een lokale Legaleider. Hij zit onder een van de witte tuintenten die de Lega op de pleinen van Noord-Italië heeft neergezet om haar zaak uit te dragen. ,,Wij willen alleen dat de wet wordt toegepast.'' En dat betekent: illegale immigranten het land uit, meteen. En de deur dicht. Partijleider Umberto Bossi heeft voorgesteld een 260 kilometer lange muur te bouwen aan de bergachtige oostgrens met Slovenië. Want daar, meer nog dan in het zuiden, komen tegenwoordig de clandestienen Italië en de Europese Unie binnen.

Dat de Lega tegen illegale immigratie is, is een subtiliteit die veel kiezers ontgaat. In sommige steden heeft de partij nachtelijke patrouilles tegen buitenlanders georganiseerd – het pamflet vraagt zich af wanneer die ook in Cernusco komen. Een Lega-burgemeester sluit 's nachts de meeste poorten van zijn stad ,,om inbraken te voorkomen''. Een andere haalt de banken in het park weg omdat daar illegalen sliepen. Begin dit jaar zijn regelmatig fakkeltochten gehouden tegen illegale immigranten. En in Lodi is fel geprotesteerd tegen plannen om een moskee te bouwen, want, zo zei Roberto Calderoli, partijvoorzitter van de regio Lombardije, ,,de schaduwen van een minaret mogen niet op onze kerktorens vallen''.

,,Je moet niet alles even letterlijk nemen,'' zegt Calderoli nu. Hij is in Cernusco voor de presentatie van de kandidaten van het Huis van de Vrijheid, zoals de rechtse coalitie zichzelf omschrijft. ,,Wat wij van de Lega doen, is de gevoelens van het volk vertolken. Dat is democratie.''

Noord-Italië worstelt met de sterke stijging van het aantal buitenlandse immigranten. Werkgevers roepen dat ze nog veel meer arbeidskrachten nodig hebben, maar bekommeren zich vaak nauwelijks om hun opvang. Daarbij komt dat een deel van de Noord-Italiaanse middenklasse moeite heeft de cultuurschok van de afgelopen decennia te verwerken. Ze zijn erg snel erg rijk geworden, maar vrezen hun identiteit kwijt te raken in een geglobaliseerde wereld. Op die angsten speelt de Lega Nord in. In het pamflet staat dat de partij zich inzet voor de verdediging ,,van onze tradities, onze cultuur, onze rechten, onze veiligheid in een gebied dat ons toebehoort.'' En Bossi heeft gezegd: ,,Immigranten brengen veel culturele bagage mee die niet kan worden geconfisqueerd aan de grens.''

Hoewel er heel de middag pamfletten zijn uitgedeeld en een geluidswagen heeft rondgereden, blijkt de belangstelling voor de verkiezingsbijeenkomst klein. Eerst zou die in een park worden gehouden, maar de organisatoren vrezen lege plekken. Ze besluiten naar het dorpsplein te verhuizen. Een vijftigtal mensen zet zich op de muurtjes en bankjes om te luisteren. Een jonge man loopt mopperend weg: ,,Volgens mij wil de Lega het land verdelen. En we hebben al zo weinig nationaal gevoel in Italië.''

Calderoli geeft in zijn toespraak uitleg over het politieke akkoord dat de partij heeft gesloten met Berlusconi. Zeven jaar geleden was er ook een akkoord, maar toen bracht Bossi na zeven maanden 'Berluskaizer' ten val. ,,Nu hebben we een veel duidelijker programma,'' zegt Calderoli. ,,Bovendien is zowel de Lega Nord als Berlusconi politiek rijper geworden. Een paar jaar geleden wilden we alles ineens, en pleitten we voor afscheiding. Nu zijn we voor een variabel federalisme. Wie er klaar voor is, zoals wij, moet kunnen beginnen.''

Officieel heeft de rechtse coalitie Bossi's pleidooi voor federalisme overgenomen. Maar sommigen vrezen dat hij uiteindelijk toch naar opdeling van Italië streeft. Toen onlangs de leiders van rechts bij elkaar waren en het volkslied werd gespeeld, zong Bossi uitdrukkelijk niet mee. Berlusconi deed het af met een grapje: negen van de tien Italianen kennen de tekst niet, kijk maar naar de voetballers, en bovendien kan Bossi geen toon houden. Maar hier ligt een potentiële bom onder een eventueel kabinet Berlusconi. Zijn andere belangrijke bondgenoot, de Nationale Alliantie, verzet zich met hand en tand tegen alles wat de eenheid van Italië bedreigt.

Berlusconi is ervan overtuigd dat hij in het noorden niet kan winnen zonder steun van de Lega Nord. Ook al is de aanhang van Bossi de afgelopen jaren sterk gedaald, de paar procent Lega-stemmen kunnen in veel districten het verschil uitmaken tussen winnen of verliezen. Daarom is hij met de grillige Lega-leider in zee gegaan – volgens de Italiaanse pers hebben de twee voor alle zekerheid een aantal niet openbaar gemaakte afspraken laten vastleggen bij een notaris.

Bossi vormt een risico voor Berlusconi. Als persoon: hij is onberekenbaar, opportunistisch, een geboren rebel. Maar ook internationaal. Bossi haalt vaak fel uit naar ,,de Sovjet-Unie van Europa'', volgens hem ,,een superstaat onder leiding van technocraten''. Andere keren zegt hij dat Europa wordt geregeerd door een bende communisten en vrijmetselaars. En een paar maanden geleden noemde hij de rechts-populistische Oostenrijkse leider Jörg Haider nog ,,de poolster aan het politieke firmament''.

Na een hartig gesprek met Berlusconi loopt Bossi weer in de pas. Berlusconi's scenario is duidelijk: hij hoopt op ruime winst, zodat hij de stemmen van de Lega-parlementariërs niet nodig heeft. Dan zou Bossi geleidelijk aan weer op het zijspoor komen waar hij de afgelopen jaren heeft gestaan.