Fotograaf Salomon was `Koning der Indiscreten'

Dia-avondjes met kiekjes van andermans reizen zijn voor de toehoorders meestal dodelijk saai. Mooi hoor, knik je beleefd bij alle exotische hotels, gekke beesten en onvergetelijke voetpaden, en stuurt de schaal met hapjes nog maar eens de kamer rond. Hoe anders is het bij fotograaf Erich Salomon, die in Huis Marseille gedurende drie kwartier zijn eigen werk toelicht aan de hand van 120 dia's.

Salomon overleed in 1944 in Auschwitz. De lezing met beelden hield hij in 1931 in Hotel Kaiserhof in Berlijn, voor een voornaam gezelschap van Duitse functionarissen uit politiek, wetenschap en industrie. De gelegenheid was zijn 45ste verjaardag; de fotograaf was een bekend en geliefd figuur in de hoogste kringen. Na de machtsovername van Hitler was het voor de joodse Salomon niet langer mogelijk om zijn vak in Duitsland uit te oefenen en vluchtte hij naar Nederland, waar hij in 1943 op zijn onderduikadres werd verraden. Maar in de jaren dertig was Salomon nog Duitslands hoffotograaf.

Huis Marseille vertaalde de oorspronkelijke tekst van de lezing, liet de bewaard gebleven glasdia's scannen en reconstrueerde zo een eenmalig evenement van precies zeventig jaar geleden. Salomon noemde zijn verhaal `Mit Frack und Linse durch Politik und Gesellschaft' ofwel `Met jacquet en camera door de politiek en de maatschappij', want zo opereerde hij: verkleed als een heer gedroeg hij zich als een paparazzo avant la lettre, die rechtszaken, geheime besprekingen en banketten wist binnen te dringen om er met een snelle en gevoelige camera plaatjes te schieten. ,,Mag ik u voorstellen: de Koning der Indiscreten'', zei de Franse minister van buitenlandse zaken Aristide Briand eens, toen hij het hem bekende olijke hoofd met het ronde brilletje ontwaarde.

Salomon, wiens woorden in de reconstructie van Huis Marseille op band worden voorgedragen door schrijver F. Springer, is een lichtvoetige spreker, met veel gevoel voor humor en zelfkritiek. Hij opent met een paar technische mislukkingen: een wazige dame aan een diner, een onbedoelde karikatuur van Richard Strauss en een foto waarop hij dacht discreet een zoenend paartje vast te leggen, om er pas bij het ontwikkelen achter te komen dat hij zelf overduidelijk in beeld was via de manshoge spiegel achter hen. Daarna neemt hij zijn gehoor mee naar het Californische landgoed van William Randolph Hearst, krantenmagnaat en anno 1931 de `op vijf na rijkste man ter wereld'. Salomon genoot er van zijn 16e-eeuwse, Spaanse logeerbed, het palmenpark en het zwembad. Zijn bezoek viel tijdens de drooglegging in de Verenigde Staten: voor een foto tijdens een overdadige lunch moffelde Hearst nog net op tijd een fles cognac weg achter een kandelaar.

Er volgen nog vele tientallen beelden van Albert Einstein en Alfred Adler, van bijeenkomsten van de Volkenbond en de Duitse Rijksdag. De foto's zijn zo speels en sympathiek dat ze ook voor wie weinig weet van de Europese politiek in het interbellum een genot zijn om naar te kijken. Salomon eindigt licht zwijmelend met een serie van Marlene Dietrich die, liggend op haar hotelbed in Los Angeles, even telefonisch contact krijgt met haar dochtertje in Duitsland, en dat na een kort gesprekje weer verliest.

De toeren die Salomon uithaalde om zijn foto's te maken zijn inmiddels gemeengoed geworden bij de leden van de roddelpers. In die zin heeft hij bijgedragen aan de ontwikkeling van een nogal dubieuze tak in de fotografie: de vaak onscherpe, altijd lelijke plaatjes van Beroemde Mensen die je nu wekelijks bij honderden tegelijk aanstaren vanaf de schappen van de kiosk. Hoe ongelukkiger, dikker of verslaafder de beroemdheid, des te gelukter de foto. Het enige doel is om de duistere onderkant van een gelikt en geslaagd publiek imago te laten zien.

Maar Salomon was het toch om iets anders te doen. Hij wilde zijn modellen niet neerhalen, maar ze menselijke contouren geven. Ministers worden ook weleens slaperig, ze tappen onderling moppen en wisselen sigaartjes uit, en daarnaast doen ze gewoon hun werk. Salomon stak de draak met zijn onderwerpen, maar hield ook van ze. Vandaar ook dat hij ze tijdens een vrolijk avondje persoonlijk te woord durfde te staan.

Tentoonstelling: `Dr. Erich Salomon in Hotel Kaiserhof, Berlijn 1931', t/m 26/8 in Huis Marseille, Keizersgracht 401, Amsterdam. Tel: 020-5318989. Open di-zo 11-17 u.

    • Sandra Heerma van Voss