De NAVO kan het probleem van Macedonië niet oplossen

Het gaat er op de Balkan nu om de problemen te consolideren. De VN en de NAVO moeten verdere uitbreiding van de conflicten voorkomen en afwachten, wellicht zeer langdurig, welke openingen zich aandienen, meent J. Schaberg.

Zowel in Bosnië als in Kosovo loopt de spanning op en is er geen zicht op een politieke oplossing. De VN-administratie voor die gebieden is de regie kwijt. De NAVO loopt daadwerkelijk gevaar. Steeds meer krijgt zij te maken met openlijke vijandigheid en komen haar troepen daadwerkelijk onder vuur. Onlangs vielen er in Kosovo twee doden en tientallen gewonden onder de NAVO-militairen, het afgelopen weekend werden NAVO-patrouilles opnieuw beschoten. Ook in Bosnië vielen er gewonden onder NAVO-militairen en wordt VN-personeel keer op keer gemolesteerd. De Verenigde Staten trokken een deel van hun ambassadepersoneel terug.

Maar het grootste probleem is nu Macedonië, waar militante rebellerende Albanezen opereren onder de naam Nationaal Bevrijdingsleger (NLA). Ze zijn uit, wat ze van tijd tot tijd ook anders mogen beweren, op onafhankelijkheid en niets minder. Ze trachten steeds meer gebied in handen te krijgen, soms slechts op een kilometer of vijftien van de Macedonische hoofdstad Skopje. De afgelopen week zijn in gevechten met de rebellen ten minste tien soldaten van het Macedonische leger gesneuveld.

De vraag is hoe dat conflict zich verder ontwikkelt. Van doorslaggevend belang is de houding van de gematigde Macedonische Albanezen. Distantiëren zij zich van de rebellen, of voelen zij zich geroepen de zijde van hun militante broeders, die nu martelaren worden, te kiezen?

Zeer waarschijnlijk zal het NLA de bevolking onder druk houden en zonodig terroriseren; dit is eerder gebeurd. Het zal voor de Macedonische regering en het kleine leger (17.000 militairen en circa tweehonderd tanks en andere gepantserde voertuigen) een zeer moeilijke en langdurige operatie worden.

Vooralsnog dreigt men terrein te verliezen. De mate waarin de Macedonische staat daarbij erodeert en de regering grip op de situatie verliest, is bepalend voor de kans dat andere landen, zoals Bulgarije en Griekenland, ongevraagd militair tussenbeide komen. Bulgarije popelt, de Macedonische zaak leeft onder de Bulgaren. Macedoniërs zijn eigenlijk Bulgaren, zo zegt men daar. Er zijn door Bulgarije al heel wat oorlogen om Macedonië gevoerd. Het risico bestaat ook dat bij verdere escalatie een Macedonische regering, in paniek, om militaire tussenkomst van een ander land gaat vragen.

Wat doet de internationale gemeenschap intussen? De Europese Unie heeft het afgelopen weekeinde Macedonië dringend om terughoudendheid gevraagd. Het zijn obligate opmerkingen, waar Macedonië niets mee kan. De coördinator voor het buitenlands beleid van de EU, Solana, is naar Skopje gereisd, evenals de secretaris-generaal van de NAVO, Robertson. De EU heeft echter bij dit conflict niets dan woorden te bieden. Geen veiligheid, en daar gaat het nu juist om.

De NAVO kan intussen niet veel doen. Het belangrijkste is dat het grensgebied met Macedonië in Kosovo door de NAVO goed wordt afgesloten, en geen uitvalsbasis voor de rebellen kan zijn. De NAVO kan wel legers uit elkaar houden, maar slechts in zeer beperkte mate tegen rebellerende bevolkingsgroepen optreden. Verkeerd gebruik van geweld kan een bloedbad aanrichten.

De NAVO is door haar ontplooiing in heel de Balkan kwetsbaar voor gijzelingen. Ook haar aanvoerlijnen liggen bloot voor afsnijding. Voor Kosovo bijvoorbeeld lopen de aanvoerwegen hoofdzakelijk door Macedonië en Griekenland. Indien er door de NAVO of de internationale gemeenschap een maatregel wordt genomen die de vijandschap oproept van protesterende landen of bevolkingsgroepen, kan de NAVO in de problemen raken. In het recente verleden was dit al enkele malen het geval. Het zal zich echter pas echt manifesteren als de situatie zich verder verscherpt.

De NAVO moet zeker Macedonië niet binnentrekken en daar proberen op een of andere wijze tussen de partijen te gaan staan. In de kortste keren is zij dan in een guerrillagevecht verwikkeld, dat alleen maar heel slecht kan aflopen. Maar evenmin is het denkbaar dat de NAVO met militaire middelen verhindert dat een ander land zich in het conflict mengt.

Het grootste gevaar bij dit alles is dat de moslims, of ze nu in Bosnië, Kosovo, Macedonië of elders op de Balkan wonen, moslim-fundamentalisten over heel de wereld weten te mobiliseren. Als de internationale gemeenschap regelingen op de Balkan wil afdwingen die de moslims niet welgevallig zijn, zou dat kunnen escaleren tot een `heilige oorlog'.

Maar het zijn niet alleen de moslims die zich niets zullen laten opdringen, dat geldt ook voor de orthodox-christelijke Slavische bevolkingsgroepen. Zij zullen bijvoorbeeld de Griekse bevolking en Rusland kunnen mobiliseren.

Op de Balkan heeft alles met alles te maken. Als iets gaat schuiven, gaat alles schuiven. Er is door onderhandelingen geen oplossing te vinden die voor iedere partij acceptabel is en elke ontevreden partij kan een nieuwe onbeheersbare oorlog initiëren.

Tegelijkertijd moet men zich realiseren dat terugtrekking van de NAVO uitgesloten is. Dat zal onmiddellijk een oorlog op de Balkan doen oplaaien. Het is bovendien een gevaarlijke operatie die alleen met instemming van alle partijen vreedzaam kan plaatsvinden. Onder welke omstandigheden dat terugtrekken ook gebeurt, altijd zullen een of meer partijen zich hierdoor bedreigd voelen en dit trachten te verhinderen. Dan zal de NAVO geweld moeten gebruiken en dat geeft escalatie en onvoorspelbaar grote risico's.

Militaire oplossingen voor de Balkan zijn er niet, maar evenmin is er zicht op een politieke doorbraak. Het gaat er nu om de problemen te consolideren, verdere uitbreiding te voorkomen en af te wachten, wellicht zeer langdurig, welke onverwachte openingen zich aandienen.

Daarvoor is een gemeenschappelijk politiek optreden nodig van in de eerste plaats de Verenigde Staten en Rusland, gesteund door Europa, gericht op een isoleren van het conflict in Macedonië en op het voorkomen dat andere landen zich daarin mengen. De NAVO is daarbij onmisbaar, maar tegelijk kan men daarvan geen wonderen verwachten. De VN-autoriteiten op de Balkan zullen nauw moeten samenwerken met de commandanten in het veld en zich moeten onthouden van maatregelen die escalerend kunnen werken, maar waarop de NAVO geen antwoord heeft.

J. Schaberg is generaal-majoor b.d. van de landmacht.

    • J. Schaberg